بررسی مهبانک از منظر فلسفه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 آموزش و پرورش منطقه 16 تهران - دبیر

2 مدیر گروه فلسفه علم دانشگاه شریف

چکیده

افزایش شواهد موید نظریۀ مه‌بانگ نه‌تنها منجر به مرگ و کنار راندن نظریات رقیب مانند حالت پایدار گردید، بلکه بار دیگر جدال قدیمی میان فلاسفه و متکلمین بر سر حدوث و قدم عالم از سر گرفته شد. ولی این‌بار حامیان متکلم نظریۀ مه‌بانگ مسلح به قوانین فیزیک کوانتوم و نظریۀ نسبیت هستند. لذا ما نیز در این مقاله قصد داریم یافته‌های جدید اخترفیزیک‌دانان را با عقاید فلاسفۀ اسلامی نقد و بررسی کنیم؛ آن‌چه که در این مقاله به آن پرداخته‌ایم نقد و بررسی مباحث فلسفی مطرح شده از طریق یافته‌های اخترفیزیک‌دانان است که خلاصۀ آن به شرح زیر است:
1- تحلیل یافته‌های منجمین و نظریات اخترفیزیک‌دانان پیرامون کیهان نخستین
2- بررسی اعتبار علمی نظریات مربوط به مه‌بانگ و امکان‌سنجی آن
3- تبیین نگرش مشائی به مه‌بانگ در قالب نظریۀ عقل فعال و علل اربعه
4- تبیین حرکت جوهری ملاصدرا از منظر مه‌بانگ
5- باصرف نظر از اصطلاحات فنی کیهان‌شناسان اصل نظریۀ مه‌بانگ قابل تقلیل به همان نظریۀ حدوث است که در پایان با عنایت به متد فلاسفه که همان برهان لمی است به نظر می‌رسد که دلایل خلقت مستمر، حدوث زمانی عالم و ازلیت عوالم مدبر جهان مادی مستحکم‌تر از یافته‌های غیرمستقیم و استقرائی اخترفیزیک‌دانان است.

کلید واژه‌ها: انبساط عالم، ثابت هابل، امواج ریزموجCMB، عقل فعال، علل اربعه، حرکت جوهری.

کلیدواژه‌ها

-      ابن‌رشد، تفسیر مابعدالطبیعه، انتشارت حکمت، تهران، 1377.

-      ابن‌سینا، حسین. الاشارات و التنبیهات، بوستان کتاب، قم، 1381.

-      ابن‌سینا، حسین، طبیعیات دانشنامۀ علائی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، 1383.

-      ابن‌سینا، حسین، رسائل، انتشارات بیدار، قم، 1400.

-      ابن‌سینا، حسین،  الهیات شفا، آیت الله مرعشی،قم، 1404.

-      ابن‌سینا، حسین،  الاشارات و التنبیهات، انصاریان، قم،1381.

-      بریه، امیل، تاریخ فلسفه در دورۀ یونانی، دانشگاه تهران، تهران، 1352.

-      بهشتی، احمدرضا، صنع و ابداع، دانشگاه تهران، تهران، 1385.

-      پادمانابان، تانو، پس از نخستین سه دقیقه، ققنوس، تهران، 1383.

-      خالد غفاری، محمد،  فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق، انجمن آثار و مفاخر، تهران، 1380.

-      دیویس، پاول، سه دقیقۀ آخر، ترجمه حاتمی، هورمزد، تهران، 1394.

-      رازی، فخرالدین، شرح الاشارات و التنبیهات، انجمن حفظ آثار و مفاخر، تهران، 1384.

-      راسل، برتراند، تاریخ فلسفۀ غرب، ج. یک ، نشر پرواز، تهران، 1365.

-      سبزواری، ملاهادی،  اسرار الحکم، مطبوعات دینی، قم،  1383.

-      سجادى، جعفر،  فرهنگ معارف اسلامی،  دانشگاه تهران، تهران، 1373.

-      سهروردی، شهاب‌الدین، مجموعه مصنفات شیخ اشراق (جلد 4)، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، 1380

-      خراسانی، شرف‌الدین،  نخستین فیلسوفان یونان،آموزش انقلاب اسلامی، تهران، 1370

-      شیرازی، محمد،  الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة، (Vol. 8)  دار احیاء التراث، بیروت، 1981.

-      صدرالمتألهین، محمد،  رساله فی الحدوث، ترجمه حسین موسویان، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، 1378.

-      صدرالمتألهین، محمد،  الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة، ج3، دار احیاء التراث، بیروت،1981.

-      صلیبا، جمیل، صانعی دره بیدی، منوچهر، فرهنگ فلسفی، حکمت، تهران، 1366.

-      طباطبائی، محمدحسین، نهایة الحکمة، ج3، موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم،  1385.

-      غیلانی، فرید الدین،  حدوث العالم، مؤسسه مطالعات اسلامی، تهران، 1377.

-      فارابی، محمد، الاعمال الفلسفیة، دارالمناهل، بیروت، 1413.

-      فاریاب، محمد حسین،  برنجکار، رضا، سیری در مسألۀ حدوث و قدم زمانی عالم در تاریخ فلسفه، معرفت فلسفی، 104-73 ، 1390.

-      فروغی، محمد علی، سیر حکمت در اروپا، هرمس، تهران، 1383.

-      کارتونن، هانو و دیگران، مبانی ستاره شناسی ، ترجمه غلامرضا شاه علی، شاهچراغ، شیراز، 1391.

-      لیندبرگ، دیوید، سرآغازهای علم در غرب، علمی و فرهنگی، تهران، 1377.

-      مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، صدرا، تهران، 1378.

-      نفیسی، سعید،  ترجمة فارسی ادیسه، بنگاه، تهران، 1349.

-      وینبرگ، استیون، سه دقیقه اول، فرهنگ معاصر، تهران، 1349.

-      هالینگ، دیل، مبانی و تاریخ فلسفۀ غرب، انتشارات کیهان، تهران، (بیتا).

-      هوگان، کریگ،  تابش زمینه کیهانی، ترجمه فعال پارسا، به نشر، مشهد، 1380.

-      هومن، محمد، تاریخ فلسفه، طهوری، تهران، 1348.

-      یرهوف، والترمی، مبانی فیزیک هسته‌ای،  ترجمه محمدفرهاد، رحیمی، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد،1380.

 منابع انگلیسی

- Alain Blanchard and Monique Signore. (2003). Frontiers of Cosmology. Amsterdam: Springer.

- Atkins, M. (2014). Bounds on the Effective Theory of Gravity in Models of Particle Physics and Cosmology. New York: Springer.

- Bahcall, N. J. (1989). Neutrino Astrophysics. Cambridge: University Press.

- Berger, A. (2004). Cosmology. London: University Press.

- Bernardeau, F. (2006). Cosmology, an overview of the standard model. In J. C. Narlikar, Current Issues in Cosmolog (pp. 87-100). Cambridge: University Press.

- Bretón, N. (2014). Diameter Angular Distance in Locally Inhomogeneous Models. In C. M. González, J. M. Aguilar, & B. R. Luzmarina, Accelerated Cosmic Expansion (pp. 75-85). New York: Springer.

- Bronnikov, Kirill A; Rubin, Sergey G. (2013). BLACK HOLES, COSMOLOGY AND EXTRA DIMENSIONS. Singapore: World Scientific.

- Burbidge, G. (2006). The state of cosmology. In J.-C. PECKER, & J. NARLIKAR, CURRENT ISSUES IN COSMOLOGY (pp. 3-16). Cambridge: University Press.

- Cheng, T.-P. (2015). A College Course on Relativity and Cosmology. Oxford: University Press.

- Faraoni, Salvatore Capozziello and Valerio. (2011). Beyond Einstein Gravity. New York: Springer.

- Gasperini, M. (2008). The Universe Before the Big Bang. Berlin: Springer.

- Golshani, M. (2002). Creation in the Islamic Outlook and in Modern Cosmology. در T. Peters, GOD, Life and Cosmos: Christian and Islamic Perspective (ص. 223-230). London: Ashgate Publication.

- Gonzalez, W. J. (2007). The role of experiments in the social sciences. In T. A. Kuipers, General Philosophy of Science (pp. 275-302). Oxford: University Press.

- Goobar, Lars and Ariel Bergstro¨m. (2004). Cosmology and Particle Astrophysics. Berlin: Springer.

- Harrison, E. (2011). Cosmology: The Science of the Universe. Cambridge: University Press.

- Islam, N. J. (2001). An Introduction to Mathematical Cosmology. Edinburgh: University press.

- Kahn, C. H. (1960). Anaximander and the Origins of Greek Cosmology. New York: Columbia Univrsity Press.

- Kane, G. (1995). The Paricle Garden. Boston: Addison-Wesley.

- Kirk, G. S. Raven, J. E. (1960). The presocratic philosophers. Cambridge: University Press.

- Kragh, H. (2013). Physics and Cosmology. In J. Z. Buchwald, & R. Fox, The History of Physics (pp. 892-921). Oxford: University press.

- Larsen, K. M. (2007). cosmology 101. London: GREENWOOD PRESS.

- Levin, F. (2007). Calibrating the Cosmos. New York: Springer.

- Lloyd, G. (1968). Aristotle. Cambridge: University Press.

- March, C. M. (2013). Advanced Statistical Methods for Astrophysical Probes of Cosmology. New York: Springer.

- Masi. (2003). CMB fluctuation. Astronomy, Cosmology and Fundamental Physics, 1–12.

- Mathew, S. (2014). Essays on the Frontiers of Modern Astrophysics and cosmology. New York: Springer.

- Robert, J. T. (2004). “There are no Laws of the Social Sciences”, contemporary debates in philosophy of science. In C. Hitchcock, Contemporary Debates in Philosophy of Science (pp. 151-167). Australia: Blackwell.

- Russel, B. (1961). A History of Western Philosophy. London: George Allen & Unwin.

- Smith, I. W. (2013). Aspects of Physical Chemistry. In I. W. Smith, C. S. Cockell, & S. Leach, Astrochemistry and Astrobiology (pp. 1-34). New York: Springer.

- Vlastos, G. (1975). Plato's Universe. Seattle: Washington University Press.

Yourgrau, W. (1977). ON SOME COSMOLOGICAL THEORIES AND CONSTANTS. In W. Yourgrau, & A. D. Breck , Cosmology, History and Theology (pp. 179-210). London: PLENUM PRESS.