بررسی مسأله باید و هست در دیدگاه علامه طباطبایی(ره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی مؤسسه امام خمینی، قم، ایران

2 مؤسسه امام خمینی، قم، ایران

چکیده

فرااخلاق به مبادی تصوری و تصدیقی علم اخلاق می پردازد. یکی از موضوعات فرااخلاقی، مباحث منطقی است که به استنتاج مفاهیم و گرازه‌های اخلاقی می‌پردازد؛ بنابراین، ‌رابطه باید و هست در دیدگاه علامه طباطبایی در زمره مباحث منطقی فرااخلاق است که نوشته‌ای به روش این مقاله به آن نپرداخته است. نویسنده در این مقاله درصدد است تا دیدگاه علامه طباطبایی درباره ارتباط جمله‌های اخلاقی را در تمام جوانب تبیین و بررسی کند. ایشان جمله‌های اخلاقی را اعتباری، اخباری و استنتاج‌پذیر و آن استنتاج را جدل می‌داند. اما به نظر می‌رسد بیانی برهانی از جمله‌های اخلاقی بر طبق نظریه علامه امکان داشته باشد و اشکال‌های طرح شده در بیان علامه طباطبایی بر برهان‌پذیری جمله‌های اخلاقی قابلیت پاسخ را دارند. به هر حال ایشان جدل در جمله‌های اخلاقی را قبول دارد و جمله‌های اخلاقی را بر پایه واقعیتِ نامتغیر استوار می‌داند؛ بنابراین ایشان نسبی‌گرایی اخلاقی را نمی‌پذیرد و با شکاف باید و هست مخالفت می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-   احمدی، حسین، «معناشناسی الزام اخلاقی با تفسیری نو از دیدگاه علامه طباطبایی»، پژوهشنامه اخلاق، سال هفتم، ش23، ص7-23، دانشگاه معارف، قم، بهار 1393.

-      همو، «معرفت‌شناسی الزام اخلاقی در دیدگاه علامه طباطبایی»، معرفت فلسفی، ش50، ص7-31، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، زمستان 1394.

-      همو، «مسأله باید و هست در دیدگاه فرااخلاقی محقق اصفهانی»، آینه معرفت، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، تابستان 1395.

-      جوادی آملی، عبدالله، مبادی اخلاق در قرآن، محقق: سید حسین شفیعی، چاپ ششم، اسراء، قم، 1387.

-      جوادی، محسن، مسأله باید و هست، بوستان کتاب، قم، 1375.

-      سروش، عبدالکریم، تفرج صنع، صراط، تهران، 1373.

-      شریفی، احمدحسین، خوب چیست؟ بد کدام است؟، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، 1388.

-      طباطبایی، محمدحسین (1364)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج2، صدرا، تهران، 1364.

-      همو، المیزان فی تفسیر القرآن، ج1، دفتر انتشارات اسلامی متعلق به جامعه مدرسین، قم، 1417ق.

-      همو، المیزان فی تفسیر القرآن، ج5، دفتر انتشارات اسلامی متعلق به جامعه مدرسین، قم، 1417ق.

-      همو، المیزان فی تفسیر القرآن ، ج16، دفتر انتشارات اسلامی متعلق به جامعه مدرسین، قم، 1417ق.

-      همو، نهایة الحکمة، با تصحیح و تعلیقه غلامرضا فیاضی، ج1، چاپ سوم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، 1385.

-      لاریجانی، محمدصادق، استدلال در اعتباریات، پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، شماره24، ص4-30، مؤسسه اصول فقه، قم، تابستان 1384.

-   مروارید، محمود و همتی‌مقدم، احمدرضا، خوبی، الزام اخلاقی و امر الهی (بررسی تطبیقی آرای آدامز و متفکران شیعه)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، 1389.

-      مصباح یزدی، محمدتقی، تعلیقة علینهایة الحکمة، انتشارات در راه حق، قم، 1363.

-      همو، شرح برهان، ج1، با تحقیق و نگارش محسن غرویان، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، 1384.

-      معلمی، حسن، مبانی اخلاق در فلسفه غرب و فلسفه اسلامی، مرکز نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، 1380.