شرح و نقد دیدگاه صدرالمتألهین دربارة آموزة وحیانیِ رجعت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

از مسلّمات تعالیم اسلامی، و به ویژه شیعی، اعتقاد به رجعت، به معنای عام
آن است، یعنی زنده شدن برخی مردگان و بازگشت آنان به حیات دنیوی.
از سوی دیگر، مبانیِ فیلسوفان مسلمان، و به ویژه مرحوم صدرالمتألهین، در
باب موضوعاتی همچون نفس، تعریف و مراتب تجرّد، معیار نقص و کمال
که به ماد  یت و تجرّد بازمی گردد نحوة وقوع مرگ طبیعی و ... لوازمی به
دنبال دارد که به نظر می رسد با برخی آموزه های دینی تعارض داشته باشد.
یکی از این آموزه ها رجعت است. مقالۀ حاضر به این موضوع می پردازد که
اولاً دیدگاه ملاصدرا دربارة رجعت چیست؟ آیا آن را در مورد همۀ انسان ها
می پذیرد، یا یکسره آن را انکار می کند و یا قائل به تفکیک می شود و آن را
در مورد برخی انسان ها ممکن و در مورد برخی دیگر محال می داند؛ و در
چنین صورتی معیار این تفکیک چیست؟ ثانیاً نظریات صدرالمتألهین در این
مباحث چه قدر با هم سازگار است؟ و ثالثاً این نظریات از سویی تا چه
اندازه مطابق با موازین عقلی است و از سوی دیگر آیا با ظواهر و نصوص
صریح قرآن و حدیث همخوانی دارد یا خیر

کلیدواژه‌ها

-      قرآن کریم

-   افضلی، علی، پاسخ به اشکالات کلامی و فلسفی دربارۀ عالم ذرّ، فصلنامۀ علمی پژوهشیِ «فلسفۀ دین» (دانشگاه تهران - دانشکدۀ پردیس قم)، سال ششم، شمارۀ چهارم، زمستان 1388.

-      حرّ عاملی، محمد بن الحسن، الایقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة، دلیل ما، قم، 1386.  

-      سند، شیخ محمد، الرجعةُ بین الظهور و المعاد، بهار قلوب، اصفهان، 1393.

-      صدرالدین شیرازی،[1] محمد، الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة،دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1981.

-      صدرالدین شیرازی، محمد، شرح اصول الکافی (4 جلد)، محقق/ مصحح: خواجوى، محمد، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، تهران، 1383‏.

-      صدرالمتألهین: ر.ک. صدر الدین شیرازی.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم (7 جلد)، بیدار، قم، 1366.

-      طباطبایى، محمدحسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن‏ (20 جلد)، بیروت‏، 1390 ه. ق‏.

-      مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار (110 جلد)، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1403.