مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 18 2 2022 02 20 The Treatise "Fi l-Wujūd" of Khayyam رسالۀ «فی الوجود» از حجّة الحق خیّام 203 228 143612 10.22034/iw.2022.300961.1562 FA صادق نوکهن اهوازی فلسفه، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران 0000-0001-7992-5310 بابک عالیخانی گروه ادیان و عرفان. موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران Journal Article 2021 08 30 So far, many scholars have studied Khayyām’s quatrains; however, nothing more than some brief studies have been done as to his treatises, especially the philosophical ones. Khayyām propounded important discussions on the existence as a rational abstraction, discussions that have not been ineffective in Islamic philosophical tradition. Historically speaking, Khayyām occupies a prominent place in the gap between Ibn Sina and Suhrawardī. Khayyām's most important philosophical treatise is Fi l-Wujūd, a critical edition of which is contained in this paper. In his philosophical treatises, the most principal issues Khayyām intends to solve are the Universal Hierarchy (silsilat at-tartib) and problem of evil. In order to explain that evil is non-existential (ʿadamī) and essentially cannot be attributed to the Necessary Being, he first discusses attributes of things and categorizes them to explicate which things are intrinsic and which are not. He then states that the intrinsic attributes of different quiddities are extrinsically in opposition to each other, the opposition which gives rise to evil in this world. Therefore, quiddities are all good in themselves and all emanated from the First Principle in accordance to the Universal Hierarchy. پژوهندگان تاکنون دربارۀ رباعیّات خیّام پژوهش‌های بسیاری ارائه داده‌اند، ولی درباب رسائل وی -بالاخص رسائل فلسفی او- تنها به مختصری بسنده کرده‌اند. خیّام مطالبی دربارۀ اعتباری بودن پاره‌ای از اوصاف، و به خصوص وجود، مطرح کرده که در سنّت فلسفۀ اسلامی بی‌تأثیر نبوده است. به طور کلّی، به لحاظ تاریخی درفاصلۀ میان ابن سینا تا سهروردی، خیّام حائز شأن بسزایی است. مهم‌ترین رسالۀ فلسفی خیّام، رسالۀ «فی الوجود» است که در این مقاله تصحیح دیگری از آن-اصطلاحاً به روش التقاطی- ارائه شده است. عمده‌ترین مسئله‌ای که خیّام در همۀ رسائل فلسفی‌ خود سعی در پاسخ دادن به آنها دارد، مسئلۀ سلسلة التّرتیب و تبیین شرور در عالم است. وی برای آنکه نشان دهد شرّ در عالم عدمی است و بالذّات به واجب تعالی بازنمی‌گردد، در ابتدا به بحث در صفات اشیاء و دسته‌بندی‌ آنها می‌پردازد. از این بحث روشن می‌شود که چه صفاتی ذاتی است و چه صفاتی ذاتی نیست. سپس بیان می‌دارد که صفات ذاتی ماهیّات مختلف، بالعرض در تضادّ با یکدیگرند و این تضادّ باعث پیدایش شرّ در عالم جسمانی است. ماهیّات همگی خیرند و بر حسب سلسة التّرتیب از حقّ تعالی فیضان یافته‌اند. http://www.javidankherad.ir/article_143612_66379903861dba969520c27888ba49c4.pdf