مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 22 2 2026 02 20 از شیخ اکبر تا شیخ کبیر تبیین وحدت وجود در رسالۀ «التسویه بین الافاده و القبول» از شیخ اکبر تا شیخ کبیر تبیین وحدت وجود در رسالۀ «التسویه بین الافاده و القبول» 147 176 243304 10.22034/iw.2026.574351.1875 FA ملیحه معلم استادیار بازنشسته پژوهشکده تحقیق و توسعه سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی «سمت». 0009-0002-4967-6944 Journal Article 2026 02 06 شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف. شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف. شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف. شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

http://www.javidankherad.ir/article_243304_1f51eddb46ab6b17c1f84970215cc1ea.pdf