مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 14 2 2018 02 20 Avicenna's Dynamics in the Commentaries on Naṣīr al-Dīn Ṭūsī’s Ḥall Mushkilat al- Isharat wal-Tanbīhāt تبیین حرکت‌شناسی ابن‌سینا در سنّت تفسیری حلّ مشکلات الإشاراتِ طوسی 21 52 59780 10.22034/iw.2018.59780 FA محمد جواد اسماعیلی استادیار مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران 0000-0003-2292-3909 Journal Article 2018 03 19 Avicenna’s Kitāb al-ishārāt wal-tanbīhāt is a densely written philosophical compendium which he composed towards the end of his life. Ever since the publication of Fakhr al-Dīn Rāzī’s (d. 606/ 1209) al-Inārāt fi sharḥ al-Ishārāt wal-tanbīhāt, the Ishārāt has enjoyed the avid interest of post-Avicennan thinkers. Over the centuries, this resulted in the emergence of a vast literary corpus around this work (commentaries, paraphrases, glosses), of which Nasīr al-Dīn al-Ṭūsī’s Ḥall mushkilāt al-Ishārāt wal-tanbihāt constitutes the actual center-piece, while most of the other works revolve one way or another around him. If one looks at the number of copies of each of the Ishārāt and the Ḥall mushkilāt al-Ishārāt that were preserved in Iran, it is clear that the Ishārāt was always studied on the basis of the commentary of Ṭūsī, which was regarded as a reliable and authoritative work. Avicenna explained his dynamics in various works, such as his detailed acount in the Cure (Kitāb al-shifāʾ) or his summary exposition of it in his Elements of Philosophy (ʿUyūn al-ḥikma). From among these various accounts, the one of the Ishārāt stands out in that it is probably his last and also, possesses by far the largest amount of commentaries on it. In this article, the focus will be on Avicenna’s account of motion in second section or namaṭ (chapters six to eight) of his Kitāb al-Ishārāt wal-tanbihāt, Ṭūsī’s Ḥall mushkilāt al-Ishārāt and, notably, some of the commentaries on this latter work which have so far not been studied or published in print: Quṭb al-Dīn al-Shīrāzī, (d. 710/1310), Sayyid Burhān al-Dīn al-Bukhārī (fl. early 8th cent.), Badr al-Dīn Muḥammad b. Asʿad al-Yamanī al-Tustarī (ca. 707/1306) and ʿAlī b. Muḥammad al-Jurjānī al-Sayyid al-Sharīf (d. 816/1413). If anything, these commentaries show the vigour and importance of the commentary tradition around the Ḥall and the Ishārāt. کتاب الإشارات والتنبیهات از نگارش‌های موجز و ژرف مربوط به اواخر دوران زندگی ابن‌سیناست. بعد از نشر الإنارات فی شرح الإشاراتِ فخرالدین رازی در قرن ششم هجری، کتاب الإشارات والتنبیهات کانون توجه اندیشمندان بعدی قرار گرفت و در پرتو آن ادبیات گوناگون و گسترده‌ای از حاشیه و تعلیقه گرفته تا شرح و تلخیص پدید آمد. یکی از این نگارش‌ها، حلّ مشکلات الإشارت نصیر‌الدین طوسی است. بر پایۀ سنجش نسخه‌های موجود از این دو اثر به نظر می‌رسد در سنّت آموزش فلسفه در ایران، متن إشارات همواره بر پایۀ تفسیر طوسی مبنای تدریس قرار می‌گرفته است. بدین صورت که استادان فلسفه از روزگار طوسی به بعد، شرح طوسی را شایسته‌ترین تفسیر از آراء ابن‌سینا به شمار می‌آورده‌اند و همان متن را به فراگیرندگان فلسفه تدریس می‌کرده‌اند. حرکت‌شناسی در آثار گوناگون ابن‌سینا چه مفصل مانند الشفاء و چه مختصر مانند عیون الحکمة مطرح شده است. امّا آنچه سبب شد تا در نوشتار حاضر بحث حرکت‌شناسی ابن‌سینا در نمط دوم (فصل ششم- فصل هشتم) از کتاب حلّ مشکلات الإشارات طوسی مورد بررسی تفصیلی قرار گیرد این بود که اوّلاً در میان آثار ابن‌سینا کتاب الإشارات والتنبیهات دارای سنّت تفسیری گسترده‌ای است و ثانیاً تأملات فلسفی قطب‌الدین شیرازی، سیّد برهان‌الدین بخاری، بدرالدین تستری و میر سید شریف جرجانی بر حلّ مشکلات الإشارات ناظر به این بحث تاکنون مورد توجه قرار نگرفته و منتشر نشده است. در این نوشتار ضمن ارزیابی پژوهش‌های جدید در مضوع یادشده کوشش بر آن بوده است تا اهمیّت کتاب الإشارت در پرتو سنّت تفسیری آن، نشان داده شود.

http://www.javidankherad.ir/article_59780_9d11bb8bd95e65d060ee89b0a0d5769a.pdf