مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Axiomatic or Natural Deduction: A study of Aristotle's Syllogistic System اصل موضوعی یا استنتاج طبیعی: نگاهی به نظام استنتاج قیاسی ارسطو 5 37 187080 10.22034/iw.2023.404520.1703 FA مرتضی حاجی‌حسینی گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان 0000-0001-7255-4940 حمیده بهمن‌پور دانش‌آموختة دکتری رشته منطق گروه فلسفه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان 0000-0001-7255-4940 Journal Article 2023 06 28 In 20th century, Classic Logic allowed logicians to look at Aristotelian Logic from a broader perspective. With the fruition of the studies and research of Lukasiewicz about Aristotelian Logic in the first half of the 20th century, a new path opened for logicians. In the framework of Classic Logic and using its rules and principles, Lukasiewicz introduced Aristotelian syllogisms as Axiomatic System, providing a detailed explanation of his method. In this approach, Barbara and Datisi beside the Identity are axioms; therefore, other moods are deducible by applying these two and borrowing inference rules from Propositional Logic. Later, in the early 1970s, Smiley and Corcoran disagreed with Lukasiewicz’s view. Smiley and Corcoran introduced Aristotelian syllogism as Natural Deduction System, The upcoming research aim is to present reasons based on the deductive nature of the Aristotelian Logical System after introducing each approach and comparing them with Aristotle's statements . در نیمه نخست قرن بیستم لوکاسیاویچ در چهارچوب قواعد منطق کلاسیک نظام منطقی نظریه قیاس‌های حملی ارسطویی را نظامی اصل موضوعی معرفی کرده و تبیین دقیقی از این نظام ارائه داد. نظامی که در آن ضرب‌های Barbara وDatisi به همراه اصل این‌همانی، اصول موضوعه هستند و سایر ضروب قضایایی منتج با کمک قواعد استنتاجی وام گرفته از منطق گزاره‌ها از این دو ضرب‌اند. اما در نخستین سال‌های دهه هفتاد میلادی، اسمایلی و کرکوران با تلقی لوکاسیا‌ویچ از نظریه قیاس‌های حملی ارسطو مخالفت کردند. اسمایلی و جدی‌تر از او کرکوران، منطق ارسطویی را نظامی مبتنی بر استنتاج طبیعی معرفی و اصل موضوعی پنداشتن آن را دور شدن از اندیشههای ارسطو دانستند. در پژوهش پیش‌رو پس از معرفی هریک از این دو رویکرد و مقایسه هریک با گفته‌های ارسطو، دلایلی مبتنی بر استنتاج طبیعی بودن نظام منطقی قیاس‌های حملی در منطق ارسطو ارائه می‌شود.

http://www.javidankherad.ir/article_187080_bc51110cd01ba22c96c360f04dccf46a.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Fakhr al-Dīn Al-Razī and Quṭb al-Dīn Al-Razī on the truth conditions of Affirmative Metathetic Judgement شرایط صدق موجبه معدولة‌المحمول نزد فخر‌رازی و قطب‌رازی 39 55 187079 10.22034/iw.2023.403845.1701 FA سید محمد علی حجتی گروه فلسفه و منطق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-9321-7895 Journal Article 2023 06 24 According to Fakhr al-Dīn Al-Razī, the existence of a subject in true affirmative metathetic judgment is not necessary and, hence, the rule of farʻiyyah confronts a challenge. By appealing to the difference in truth conditions of affirmative and negative judgments, Quṭb al-Dīn Al-Razī criticizes Farkhr’s view. According to Quṭb, Fakhr‘s argument rests on the doctrine that “The subject in a proposition should have the predicate or its negation”. Quṭb, however, has another doctrine, although he does not mention it explicitly; i.e., “The subject in a proposition should have the predicate or should not have the predicate”. Logically, different consequences result since different doctrines are considered. In this paper, the differences between Fakhr and Quṭb‘s views concerning the truth conditions of affirmative metathetic and some of their consequences are examined. فخرالدین رازی در مورد شرط صدق موجبه معدولة‌المحمول این را مطرح میکند که وجود موضوع لازم نیست و بدین ترتیب "قاعده فرعیه" – ثبوت شئ لشئ فرع لثبوت المثبت له- دچار چالش می‌شود. قطب الدین رازی با توسل به تفاوت در شرایط صدق موجبه و سالبه سعی در پاسخ به فخر‌رازی دارد. بنا به تعبیر قطب‌رازی مبنای استدلال فخر‌رازی آنست که «موضوع قضیه ممتنع است که از اتصاف به محمول یا نقیض محمول خالی باشد». اما شخص قطب‌رازی مبنای دیگری دارد، اگر چه به آن تصریح نکرده است، یعنی «موضوع قضیه ممتنع است که خالی باشد از اتصاف به محمول یا عدم اتصاف به محمول». منطقی است که به لحاظ اختلاف در دو مبنا نتایج یا لوازم متفاوتی حاصل شود. در این مقاله به تبیین تفاوت آراء فخر‌رازی و قطب‌رازی در مورد شرایط صدق موجبه معدولةالمحمول و بعضی از پیامدهای این اختلاف پرداخته شده است.

http://www.javidankherad.ir/article_187079_cf5810dc724a17fc6040a2b1b903bbe6.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Assumption or entailment? A false dilemma Interpreting Mirdamad’s thesis from a logical point of view فرعیت یا استلزام؟ یک دوگانۀ نادرست خوانشی از نظر میرداماد از منظری منطقی 57 77 189205 10.22034/iw.2023.401922.1698 FA داود حسینی عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس 0000-0002-0851-1003 Journal Article 2023 06 12 Abstract: There is a controversy in Islamic philosophy over the relationship between something’s being something and something’s being. Two theses are well-known: assumption and entailment. Notoriously, Mirdamad is considered to be among the adherents of the entailment thesis. It is argued here that Mirdamad’s thesis is neither assumption nor entailment. Actually, his thesis includes a collection of different propositions that combine assumption and entailment variously. I interpret his thesis on the basis of his theory of subsistence and existence. Furthermore, I distinguish between semantical and metaphysical aspects of Mirdamad’s thesis. I abstract some logical consequences from these semantical aspects. I explain then why these logical consequences do not follow from a bunch of the alternative theses at issue. چکیده: در سنت فلسفۀ اسلامی نزاعی هست بر سر اینکه چه نسبتی میان ثبوت شیء لشیء و ثبوت الشیء برقرار است. دو قول مشهور فرعیت و استلزام هستند. نیز مشهور است که میرداماد از حامیان استلزام است. استدلال می‌کنم که نظر میرداماد نه فرعیت است و نه استلزام. نظر میرداماد شامل دسته‌ای از قاعده‌هاست که ترکیب‌های متفاوتی از فرعیت و استلزام را در بر دارد. خوانشی از این قاعده‌ها ارائه می‌کنم که مبتنی بر نظریۀ تقرر و وجود میرداماد است. بیش از این، میان محتوای سمنتیکی و متافیزیکی این قاعده‌ها تفکیک می‌کنم. از محتوای سمنتیکی این قاعده‌ها نتایجی برای قاعده‌های استننتاج منطقی به دست می‌آورم. تبیین می‌کنم که چرا این نتایج منطقی از بسیاری از نظرات رقیب در این بحث حاصل نمی‌شوند.

http://www.javidankherad.ir/article_189205_5b9d9f028818ff76112a4f66cd308938.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Critique of the view of Muslim Logicians on The Import of the Universal Negative Disjunctive Proposition نقد و بررسی تلقی منطق دانان مسلمان از مفاد سلب کلی منفصله عنادی 79 107 191859 10.22034/iw.2023.404320.1705 FA داود حیدری 28 Journal Article 2023 07 02 Determining the precise contents of discontinuity negation in quantified conditional proposition is one of the disputed topics in traditional logic. Different perceptions of the contents of quantified disjunctive conditional, especially the negative ones, have caused logicians to differ in the discussion of cohesion of hypotheticals as well as arguments composed of disjunctive conditionals and refrain [prevent logicians] from presenting a coherent system for the logic of conditionals. Examining the words of Muslim logicians about the contents of the negative disjunctive proposition indicates the complexity and ambiguity of the meaning of the universal negation disjunctive and consequently the particular affirmative proposition. Their examples for the universal negative disjunctive include cases that exists between two disjunctive parties, which are one of the proposition of equality, absolute generality and peculiarity, and generality and peculiarity in some respect. However, the precise determination of the provisions of the universal negation, where the relationship between absolute generality and peculiarity, and generality and peculiarity in some respect is subject to many problems. In this article, we have analyzed the perception of Muslim logicians about the universal negative antagonistic, the problems of this perception and the solutions provided by the logicians such as Ṣadr al-Shari'a, Yūsuf al-Sanūsī, Aḥmad al-Mallawī, Gelenbevi İsmail Efendi, and Abd al-Karīm Muḥammad Modarres. Then, in order to accurately determine the provisions of the universal negation of disjunctive relation, first the possible relationships between the two events have been identified and displayed in the form of a circle diagram. We can find out with the help of these diagrams, which of the four quantified disjunctive propositions indicate the possible relation between two things and how to interpret the universal and partial antagonistic [adversarial proposition]. یکی از مباحث مورد اختلاف در منطق سنتی تعیین دقیق مفاد سلب انفصال در قضایای شرطی مسور است. برداشت های متفاوت از مفاد شرطی منفصله مسور بویژه سالبه موجب شده است منطق‌دانان در بحث تلازم شرطیات و نیز استدلال های مرکب از شرطی منفصله دچار اختلاف شوند و از ارائه دستگاهی منسجم برای منطق شرطیات بازبمانند. بررسی کلمات منطق‌دانان مسلمان در باره مفاد منفصله سالبه از پیچیدگی و ابهام معنای منفصله سالبه کلی و به تبع آن موجبه جزئی حکایت دارد. مثالهای آنان برای منفصله سالبه کلی، شامل مواردی است که بین دو طرف منفصله یکی از نسبتهای تساوی، عموم و خصوص مطلق و عموم و خصوص من وجه برقرار است. اما تعیین دقیق مفاد سلب کلی در جایی که نسبت بین دو طرف عموم و خصوص مطلق و یا من وجه باشد اشکلات متعددی روبرو است و حتی با برخی از آنچه که منطق دانان در بحث تلازم شرطیات و نیز قیاس‌های شرطی پذیرفته اند سازگاری ندارد. در این مقاله به بررسی برداشت منطق دانان مسلمان از سلب کلی عناد، اشکلات این برداشت و راه‌حل های ارائه شده از سوی منطق دانان اشاره شده است. منطق دانانی مانند صدرالشریعه، سنوسی، کلنبوی، ملوی و عبدالکریم محمد مدرس به این اشکالات واقف بوده و تلاش کرده اند راه حل مناسب و متفاوتی بیابند. سپس به منظور تعیین دقیق مفاد سلب کلی نسبت انفصالی، ابتدا روابط ممکن بین دو واقعه شناسایی و در قالب نمودار دایره‌ای نمایش داده شده است. با کمک این نمودارها درمی‌یابیم که هر یک از محصورات چهارگانه قضایای منفصله از کدام نسبت ممکن التحقق بین دو امر حکایت می‌کنند و عناد کلی و جزئی را چگونه باید تفسیر کرد. بدیهی است با توجه به بسیط یا مرکب بودن مضمون قضایای شرطی موجبه، سلب قضایایی که دارای مفاد بسطند کاملا متفاوت از سلب قضایای است که دارای مفاد مرکبند.

http://www.javidankherad.ir/article_191859_8096d0ec341f0c709f7b51a4842f8386.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 various methods of formulating hypothetical quantifier روش‌های مختلف صورت‌بندی سور شرطی 109 130 190278 10.22034/iw.2024.436085.1756 FA علیرضا دارابی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران 0000-0001-6388-9351 Journal Article 2024 01 16 In the current article, various methods of formulating hypothetical quantifier in Avicennian logic have been examined. Utilizing conventional symbols of quantifier in modern logic, analyzing hypothetical quantifier as modality, and employing second-order logic are the three approaches introduced in this paper. We have separately introduced the advantages and disadvantages of each of these methods. Each approach is useful in examining different interpretations of Ibn Sina's views on hypothetical quantifier and the disagreements among Avicennian logicians regarding hypothetical. Overall, we have shown that none of these methods are superior to others and each might be more useful than the rest in examining one of the existing disputes in Avicennian logic regarding hypothetical. در مقاله حاضر روش‌های مختلف صورت‌بندی سور شرطی در منطق سینوی بررسی شده است. بهره‌گیری از نمادهای معمول سور در منطق جدید، بررسی سور شرطی به عنوان جهت و استفاده از منطق مرتبه دوم سه شیوه‌ای که در این مقاله معرفی شده است. مزایا و معایب هر یک از این شیوه ها را به صورت جداگانه معرفی نموده ایم. هر یک از این روش ها به شیوه ای برای بررسی تفسیرهای متفاوت از آراء ابن سینا درباره سور شرطیات و اختلاف‌های منطق‌دانان سینوی درباره شرطیات مفید هستند. در مجموع نشان داده‌ایم که هیچ یک از این روش‌ها به صورت مطلق بر شیوه‌های دیگر برتری ندارد و ممکن است هر یک برای بررسی یکی از اختلافات موجود در منطق سینوی درباره شرطیات مفیدتر از بقیه باشند.

http://www.javidankherad.ir/article_190278_0f83a2eb9755ade3e28864f2496d0ef2.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Dialogical Foundations of Logic According to Afzal al-Din Kashani مبانی گفتگویی منطق نزد افضل الدین کاشانی 131 155 187133 10.22034/iw.2023.413137.1720 FA محمد شفیعی گروه فلسفه، دانشکده ادبیات، دانشگاه شهید بهشتی 0000-0002-4604-8793 Journal Article 2023 08 30 Afzal al-Din Kashani’s works on logic have not been that much studied neither by the sucssedant logicians in the tradition nor by the contemporary researchers, although his philosophical work is recently rediscovered for its innovative and revolutionary views. In this paper, I wish to extract some of the insights in those works with respect to the foundations of logic and show the link between them and the overall philosophy of Afzal al-Din. My main thesis is that Afzal al-Din's philosophy has to be understood as a kind of subjectivism whose main theme is self-consciousness. Subjectivism would have specific impacts on logic, and offers interpretations of logical concepts which are different from the conceptions offered by realism, which takes an extensionalist approach with respect to the foundations of logic. In this paper, I discuss the non-extensionalist, in particular the dialogical, explanation of the foundations of logic offered by Afzal al-Din Kashani. افضل الدین کاشانی هر چند به عنوان فیلسوفی با آرای بدیع و اصیل شناخته می شود اما آثار او در حوزه منطق چندان مورد توجه منطقدانان بعد از وی و نیز پژوهشگران معاصر قرار نگرفته است. با این حال این آثار از نکته سنجی و ژرف اندیشی در توضیح فلسفی مسائل منطقی خالی نیستند. مقاله حاضر در پی استخراج و تشریح برخی از این بصیرت ها در حوزه مبانی منطق و نشان دادن ارتباط آن با کلیت فلسفه بابا افضل است. ادعای مقاله این است که فلسفه بابا افضل را می توان به عنوان فلسفه ای آگاهی‌محور توصیف کرد. این فلسفه تبعات خاص خود را در حوزه منطق خواهد داشت وتبیین فلسفی خاصی از مبانی منطق ارائه خواهد داد. در نوشتار حاضر تبیین گفتگویی از مفاهیم منطقی را که بابا افضل ارائه داده است مورد بحث قرار می دهیم و به تحلیل اهمیت فلسفی و منطقی این دیدگاه می پردازیم.

http://www.javidankherad.ir/article_187133_d0f1a51c50261150f300a0241ec7059d.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Abu Saʿīd’s Paradox, Ibn Sina’s Solution پارادوکس بوسعید، راه‌حلّ بوعلی 157 190 189788 10.22034/iw.2023.406792.1708 FA مهدی عظیمی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران 0000-0002-2394-152X Journal Article 2023 07 12 There is a famous correspondence between Abu Saʿīd Abu al-Khair and Ibn Sina in which the former claims that the syllogistic is suffering from vicious circle and the latter tries to deny the accusation. About this correspondence, two studies have been conducted so far, which are mostly historical and do not provide satisfactory logical clarity to the discussion. The current essay, in addition to trying to remove this shortcoming, adds four new points to the discussion: (1) Contrary to some appearances of the text, Ibn Sina presents two interpretations of the same solution, not two separate solutions. (2) Ibn Sina's solution can be considered based on the distinction between Essentialistic and Actualistic Propositions. (3) Ibrahim Noi's claim - who says that no logician has proposed such a solution except for Naini - will no longer be acceptable. (4) Some of the historical background of Fakhr al-Din Razi's Essentialistic/Actualistic distinction, and its application in Syllogistic by Shams al-Din Samarqandi, will be revealed. میان شیخ ابوسعید ابوالخیر (357-440 ﻫ. ق.)، عارف نامدار، و شیخ ابوعلی ابن‌سینا (359-416 ﻫ. ق.) منطق‌دان و فیلسوف پرآوازه، نامه‌نگاری معروفی رخ داده است که در آن بوسعید دربارۀ معرفت‌بخشی قیاسْ دشوارۀ دور را درمی‌افکند، و بوعلی پاسخی فروتنانه به آن می‌دهد. دربارۀ این نامه‌نگاری تا کنون دو پژوهش انجام یافته‌اند که بیشتر صبغۀ تاریخی دارند و وضوح منطقیِ رضایت‌بخشی به بحث نمی‌دهند. جستار پیشِ رو، افزون بر تلاش برای زدودن این کاستی، چهار نکتۀ تازه را به ادبیات بحث می‌افزاید: (1) بوعلی در پاسخ به نامۀ بوسعید، بر خلاف برخی ظواهر متن، دو تقریر از یک راه‌حلّ را پیش می‌نهد، نه دو راه‌حلّ جداگانه را. (2) راه‌حلّ بوعلی را می‌توان مبتنی بر پیش‌دیدی از تمایز میان قضایای حقیقی و خارجی دانست. (3) مدّعای ابراهیم نوئی ـ که می‌گوید چنین راه‌حلّی را جز غروی نائینی هیچ منطق‌دانی مطرح نکرده ـ دیگر پذیرفتنی نخواهد بود. (4) برخی از پس‌زمینه‌های تاریخیِ طرح دوگانۀ حقیقی/خارجی از سوی فخرالدین رازی، و احتساب آن در قیاس‌ها از سوی شمس‌الدین سمرقندی، آشکار خواهد شد.

http://www.javidankherad.ir/article_189788_90b052c32a4cf7a13c794105501b38ba.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Why there is no mention of conjunction in the Avicennian system of logic? چرا در نظام منطق سینوی از ادات عطف صحبت نشده است؟ 191 214 189796 10.22034/iw.2024.419604.1734 FA حمید علایی نژاد پژوهشگر پسادکتری، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-7003-7015 سیّد معین دوستانی‌نژاد دانشکده فیزیک، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران 0009-0007-6620-1816 Journal Article 2023 10 08 In the Avicennian system of logic, the types of propositions are exclusive to categorical propositions, conjunctive conditional propositions, and disjunctive conditional propositions. So, this important question arises: Why Avicennian logicians have not addressed conjunctions? Our attempt in the current research is, to provide an acceptable answer to the question. In the Avicennian logic, the criterion for a sentence being a proposition is that by saying it, a single judgment is expressed by the speaker. According to the criterion, categorical and conditional propositions are considered to be types of proposition because expressing them implies only a single judgment. As a result, conjunctive propositions cannot be placed as a type of propositions, next to categorical and conditional propositions; because unlike the parts of conditional sentences, which do not have truth value, expressing a conjunctive proposition implies several judgment, and its parts have truth value during the combination. در نظام منطق سینوی انواع قضایا منحصر به قضیّۀ حملیه، قضیّۀ شرطیۀ متّصله و قضیّۀ شرطیۀ منفصله بوده،و در آن از قضایای عطفی صحبت نشده است.بر این اساس، این پرسش مهمّ مطرح می‌شود که چرا منطق‌دانان سینوی به ادات عطف نپرداخته‌اند؟ تلاش ما در پژوهش حاضر این است که اوّلاً پاسخی قابل‌قبول برای این پرسش ارائه نماییم؛ ثانیاً نارسائی برخی از دیدگاه‌های موجود در این زمینه را نشان دهیم. در منطق سینوی مناط قضیّه‌بودنِ یک عبارت این است که با اظهار آن عبارتْ حکمی واحد توسّط شخص بیان گردد. در نتیجه، قضایای مرکّب عطفی را نمی‌توان به عنوان قسمی از انواع قضایا در کنار قضایای حملیه و شرطیه قرار داد؛ زیرا برخلاف طرفین قضایای شرطیه که حین ترکیب فاقد حکم هستند و از این رو به‌خودیِ خود ارزشِ صدق ندارند، اظهار ترکیبی عطفیْ متضمّنِ، یا حاکی از، چندین حکم بوده و طرفین آن حین ترکیب قابلیت صدق و کذب دارند.

http://www.javidankherad.ir/article_189796_6f72136275aa0fea8395157511843c28.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Three Meanings of Khārijī Proposition سه معنای قضایای خارجیه 215 244 187149 10.22034/iw.2023.411458.1713 FA اسدالله فلاحی مدیر گروه منطق موسسه حکمت و فلسفه ایران 0000-0002-1878-8866 Journal Article 2023 08 13 In his various works, Ibn Sina has referred to different meanings of "All J is B", which his followers have called "ḥaqīqī" and "khārijī" propositions. Ibn Sina's examples for "khārijī proposition" are sometimes only related to the present time, sometimes related to past and present times, and his followers have extended these meanings to all three tenses: past, present, and future. To distinguish these three meanings, which have arranged from specific to general, I call them "specific," "intermediate," and "general" khārijī propositions. In this article, I show that for each meaning of khārijī proposition, its relation to a more general meaning of khārijī is similar to its relation to ḥaqīqī propositions, in that mixed khārijī-khārijī syllogisms (mixed of two kinds of khārijīs) have exactly the same rules as mixed khārijī-ḥaqīqī syllogisms. ابن‌سینا در آثار متعدد خود به کاربردهای مختلف «هر ج ب است» اشاره کرده و معانی مختلفی برای آن برشمرده است و پیروان او این کاربردها را «قضیة حقیقیه» و «قضیة خارجیه» نامیده‌اند. مثال‌های ابن‌سینا برای «قضیة خارجیه» برخی صرفا ناظر به زمان حال است و برخی به زمان‌های گذشته و حال هر دو اشاره دارد؛ ولی پیروان ابن‌سینا قضیة خارجیه را به هر سه زمان گذشته، حال و آینده تعمیم داده‌اند. برای تفکیک این سه معنا و سه کاربرد که به ترتیب از اخص به اعم ارتقا یافته‌اند، آنها را به ترتیب قضیة خارجیة «خاص»، «متوسط» و «عام» می‌نامیم. در این مقاله نشان می‌دهیم که نسبت هر یک از سه معنای قضیة خارجیه به هر معنای عام‌تر خارجیه، شبیه نسبت آن خارجیه به قضیة حقیقیه است به این معنی که اختلاط هر دو معنای خارجیه در قیاس دقیقا احکام اختلاط هر یک از آن دو با قضیة حقیقیه را دارد.

http://www.javidankherad.ir/article_187149_c8dfdc860cbad2e0b21023f3bbd29389.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Writing Logic in Farsi at the Ottoman Seat of Government: A Commentary on Shamsiyya by Sheikh Ali Bastami (d. 875/1470) منطق‌نگاری فارسی در دارالسلطنة عثمانی: شرح شمسیّه اثر شیخ علی بسطامی (د. 875 ق) 245 273 189806 10.22034/iw.2023.403855.1702 FA مهدی گل پرور روزبهانی گروه معارف و علوم انسانی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی‌تکنیک تهران)، تهران، ایران 0009-0008-1252-5046 Journal Article 2023 06 25 Many of the scientific works of Islamic civilization are yet under-explored. A case in this regard is a book on logic by Sheikh Ali Bastami (d. 875/1470), who composed a commentary on Shamsiyya in Farsi. The Bastamis’s commentary contains a neat translation of Shamsiyya, while exploring the wording and content of the text, and sometimes giving an account of the views of other logicians. Meanwhile, some doctrinal novelties may also be traced in the work, prominent among them is the discussion on the definition of the logical term “Tasdiq” (Assent). Being written in Farsi, Bastamis’s commentary may be considered as a rare, valuable source that represent the style of scientific Farsi prose in the 9th/15th century. A critical edition of this work is much needed for both the scholars of Islamic logic and those of Farsi language, and would open new directions in the study of the history of logic. بسیاری از کتاب‌های تمدّن اسلامی هنوز ناشناخته مانده‌اند. یکی از آنها شرح فارسی بر رسالة شمسیّه اثر شیخ علی بسطامی (875-803 ق) است. شمسیّه درسنامة منطقی است که کاتبی، منطق‌دان برجسته، نگاشته و ادبیّات گسترده‌ای حول آن شکل گرفته است که شرح بسطامی از این جمله محسوب می‌شود. این شرح دربردارندة ترجمه و تدقیق در عبارت‌ها و مضامین متن، و گاه همراه با داوری میان نظرات شارحان است. همچنین نوآوری‌های محتوایی در آن دیده می‌شود که نمونة آن در تعریف تصدیق به عنوان یکی از اقسام علم اکتسابی است. ویژگی مهمّ دیگر شرح بسطامی بر شمسیّه آن است که به زبان فارسی نوشته شده و لذا آگاهی ارزنده‌ای دربارة سبک نگارش متون علمی به زبان فارسی در سدة نهم هجری به دست می‌دهد. تاکنون از این اثر چهار نسخة دستنویس شناسایی شده است. تصحیح انتقادی شرح بسطامی بر شمسیّه زاویة جدیدی را در تاریخ منطق دورة اسلامی خواهد گشود.

http://www.javidankherad.ir/article_189806_8744676f40a10e6b5cf116e231203597.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 Possibility and Probability in Avicenna's View تمایز امکان و احتمال از منظر ابن‌سینا 275 300 187148 10.22034/iw.2023.407225.1709 FA مرتضی مزگی نژاد دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه بیرجند 0000-0001-7571-3476 Journal Article 2023 07 15 In his book "al-Shifā" (The Healing), Avicenna distinguishes between the concepts of possibility and probability and presents three approaches to differentiate these two concepts, although it is evident from the conducted studies that he did not specifically and independently address the issue of probability. In this study, we investigate the distinction between possibility and probability based on the Avicenna's works. The findings suggest that the distinctions which Avicenna made between possibility and probability are rooted in their specific historical contexts. Although most logicians maintain that probability is subjective and possibility is objective, they cannot draw a precise distinction between the two concepts. The second distinction is, in fact, between the future-possibility and the probability of occurrence of an event in the future, which reflects the difference between Avicenna's future-possibility and Al-Fārābī's future-possibility. The third distinction also seems to be a confusion between the meanings of the words 'probability' and 'narrowest-possibility', which has its roots in the translation of Aristotle's works. ابن‌سینا در کتاب شفا میان مفهوم احتمال و امکان تمایز گذاشته و با بیان سه رویکرد این دو مفهوم را از یکدیگر متمایز کرده گرچه بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد وی به صورت مستقل به مسئله احتمال نپرداخته است. این پژوهش به دنبال بررسی تمایز میان امکان و احتمال با توجه به آثار ابن‌سینا است. نتایج نشان می‌دهد که تمایز هایی که ابن‌سینا میان امکان و احتمال بر شمرده هر کدام ریشه تاریخی خاص خود را دارد. ذهنی بودن احتمال و عینی بودن امکان گرچه نظر اکثر منطق‌دانان است اما نمی‌تواند تمایز دقیقی میان امکان و احتمال ترسیم کند. تمایز دوم در واقع تمایز میان امکان استقبالی و احتمال وقوع امری در آینده است که گویای تمایز میان امکان استقبالی ابن‌سینا و امکان استقبالی فارابی است. تمایز سوم نیز به نظر خلط واژه احتمال و امکان خاص است که ریشه در ترجمه آثار ارسطو دارد.

http://www.javidankherad.ir/article_187148_10dfd041728c156ef19b337a144173a4.pdf

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران جاویدان خرد 2251-8932 20 2 2024 02 20 The Background of the Essential Primary Predication (al-ḥaml al-awwalī al-dhātī): Avicenna’s Analysis of the Meaning of Predication پیشینه حمل اولی ذاتی: تحلیل ابن سینا از معنای حمل 5 20 191275 10.22034/iw.2024.410002.1711 FA محمود زراعت پیشه &amp;amp;amp;#039;گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده ادبیات، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران 0009-0004-6516-6842 Journal Article 2023 08 04 Predication is one of the significant issues in Islamic philosophical logic. “Essential Primary Predication” (al-ḥaml al-awwalī al-dhātī) is a new type of predication found mainly in late Islamic philosophers. The historical background of this predication is one of the controversial topics among post-Ṣadrīan thinkers, but it seems that it must be sought in Avicenna’s discussions on the meaning of predication. To show this, I will focus on two fragments in which Avicenna talks about the meaning of predication; one in al-Ishārāt wa al-Tanbīhāt (Pointers and Reminders) and the other in Manṭiq al-Mashriqīyyīn (The Logic of the Easterners). In Ishārāt, we read that in a proposition like “A is B”, what we mean is that “What is A is B”, not that “The ḥaqīqa of A is the ḥaqīqa of B”. حمل یکی از موضوعات مهم در منطق اسلامی است و حمل اولی ذاتی نوع جدیدی از حمل است که عمدتا در متون فلاسفه دوره متاخر اسلامی یافت می شود. پیشینه تاریخی شکل گیری این حمل یکی از موضوعات بحث برانگیز در میان شارحان صدراست. اما به نظر می آید آن را باید در مباحث ابن سینا درباره معنای حمل جستجو کرد. برای نشان دادن این مطلب تمرکز من در این مقاله بر دو قطعه از سخنان ابن سیناست که او در آن ها از معنای حمل سخن می گوید؛ یکی در اشارات و تنبیهات و دیگری در منطق المشرقیین. در اشارات چنین می خوانیم که در گزاره ای چون «الف ب است» منظور این است که «آن چیزی که الف است، همان نیز ب ست» و نه اینکه «حقیقت الف حقیقت ب باشد». احتمالاً به این دلیل که کلمه «حقیقت» در اینجا اندکی دارای ابهام است، متفکران پس از ابن سینا ترجیح داده اند تا در تفسیر این عبارت از عبارت دیگری از او استفاده کنند که او در آنجا می گوید منظور این نیست که «معنای الف همان معنای ب است». بحث تاریخی طولانی ای در این زمینه وجود دارد که ابن سینا دقیقاً می خواهد کدام معنا را از معانی حمل خارج نماید. با این حال، کاملا برخلاف چیزی که ابن سینا در اینجا در سر دارد، متفکران مسلمان اواخر دوره اسلامی از چیزی به نام حمل اولی ذاتی سخن می گویند که منظور از آن در گزاره هایی چون «الف ب است» این است که «معنای الف همان معنای ب است». مشخص است که در اینجا حلقه هایی از بحث مفقود است؛ حلقه هایی که من می خواهم بخشی از آن ها را در این مقاله و با پیش کشیدن برخی مباحث تاریخی حول و حوش این مسئله نشان دهم. رویکرد من به طور کلی رویکرد تحلیل متنی است که شامل توصیف، تبیین و فهم سخنانی می شود که در تفسیر سخنان ابن سینا در این دو موضع آمده است.

http://www.javidankherad.ir/article_191275_bfabf0be5d826219a28f97aa6503f651.pdf