Sophia Perennis

Sophia Perennis

The Manifestation of Ibn Arabi’s Theory of the Perfect Human in Contemporary Arabic Fiction (A Case Study of the Novels Mount Qaf & Small Death)

Document Type : Original Article

Authors
Ali Pirani Shall 1
Zahra Izadi 2
Azam Bigdeli 3
1 Department of Arabic Language and Literature-Faculty of Literature and Humanities-Kharazmi University-Karaj-Iran
2 Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Karaj, Iran.
3 Department of Arabic Language and Literature-Faculty of Literature and Humanities-University of Tehran-Tehran-Iran
10.22034/iw.2026.556028.1856
Abstract
Arabic literature has long served as a venue for the manifestation of the thoughts of Sheikh al-Akbar, Muhyiddin Ibn Arabi. In this context, Arabic novels have played a significant role in introducing the ideas of the father of Islamic mysticism and Sufism to audiences by employing his theories. Concepts such as the “arc of descent” and “arc of ascent,” which play a crucial role in articulating the theory of the Perfect human in Ibn Arabi's thought, are evident in mystical narratives, particularly those corresponding to Ibn Arabi's biography. The theory of the Perfect human (al-Insan al-Kamil) and its foundational principles have been elucidated in several works by Ibn Arabi, most notably in the Fusus al-Hikam, specifically within the chapter on Adam. Seyyed Hossein Nasr characterizes this doctrine as the chosen principle of Sufism. Ibn Arabi introduces the Perfect human as the (fass) of the ring of existence, stating: The Perfect human is the gemstone of the ring of the world of creation, whom God the Almighty has appointed as His vicegerent (khalifa) to preserve the universe; thus, the order of creation is maintained through the light of the Perfect human's existence. Furthermore, scholars have noted that Adam in this context does not refer to the historical progenitor of humanity, but rather signifies the Human Reality (al-Haqiqa al-Insaniyya) as the essential subject of importance. The composition of the novels Mount Qaf and Small Death—the former focusing on the descending arc of the Perfect Human theory and the latter representing the ascending arc—illustrates a portion of the efforts by Arab authors to explain and honor the status of Ibn Arabi. The success of these novels in attracting audiences can be observed through the awards they have received. Small Death, by winning the International Prize for Arabic Fiction (Arabic Booker) in 2017, exemplifies the interest of new generations in understanding this great figure and his ideas. On one hand, Ibn Arabi's ontological discussions, particularly regarding creation and his perspective on women, have raised attention to the doctrine of creative Feminine Principle (al-taʾanith al-khāllaaq) in literature; on the other hand, the theory of the Perfect Human, considered one of the most central themes in Ibn Arabi's thought, has served as the foundation for the formation of mystical narratives in Arabic literature. Examining literary works written about Sheikh al-Akbar as a theorist of Islamic mysticism not only reveals techniques for employing mystical concepts and Sufi teachings within a narrative format but also establishes a method for teaching and learning abstract mystical concepts. Therefore, the present study employs a descriptive-analytical approach to analyze the novels Mount Qaf and Small Death, with the aim of examining doctrines related to the theory of the Perfect Human, the arcs of descent and ascent, creative imagination, and creative femininity (al-taʾanith al-khāllaaq).The results indicate that both the novels Mount Qaf and Small Death address the representation of the life of Ibn Arabi. However, a distinction observed in these narratives lies in the authors' respective perspectives on the theory of the Perfect human (al-Insan al-Kamil). Since the theory of the Perfect human can be analyzed through the two arcs of descent and ascent, each of the aforementioned novels focuses on one aspect of this theory. Specifically, Mount Qaf considers the descending arc of creation, whereas Small Death focuses on the ascending and evolutionary arc of the human being. In fact, these two novels are regarded as complementary, functioning together to enable the representation of the circular system of human evolution within the theory of the Perfect human. The authors of both novels introduce Ibn Arabi as the protagonist. He appears in the role of the Perfect human to explain the stages of this theory by applying them to his own life. Furthermore, both novels utilize linguistic and literary techniques, such as conceptual metaphor and the Hero’s Journey, to present mystical themes. Through the conceptual metaphor “The Throne of God is a Library,” Mount Qaf maps concepts related to the creation of beings and humanity using terms such as the Word, the Inkwell, the Pen, and the Tablet. In contrast, by emphasizing the travel plot, Small Death represents Ibn Arabi as a successful hero in achieving his own perfection. It is noteworthy that the characteristic of Creative Femininity (al-taʾanith al-khāllaaq) is manifested in the character of Nizam, the daughter of Sheikh Zaher Isfahani, facilitating Ibn Arabi’s proper functioning in self-realization. Generally, contemporary literature and the novel can be employed as a vehicle for expressing and applying classical mystical theories, including that of the Perfect human.
Keywords
Ibn Arabi
Perfect Human
Arabic novel
Mount Qaf
Small Death
Subjects
-قرآن کریم
-نهج البلاغه
-ابوزید، نصرحامد(۱۳۹۰)،چنین گفت ابن عربی، ترجمه: احسان موسوی خلخالی، تهران: نیلوفر.
-ابن عربی، محی الدین(1405 ق)، الفتوحات المکیة، تحقیق: عثمان یحیی، چ2، بیروت: دارصادر.
-ابن عربی، محی الدین(۱۳۳۱ق)، التدبیرات الالهیة، هلند: لیدن.
-ابن عربی، محی الدین(۱۴۲۲ق)، تفسیر ابن عربی، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
-ابن عربی، محی الدین(۱۹۸۰)، فصوص الحکم، تعلیقات: ابوالعلاء عفیفی، چ2، بیروت: دارالکتاب العربی.
-آسابرگر،آرتور(1398)، تحلیل گفتمان کاربردی، ترجمه: حسین پاینده، چ2، تهران: مروارید.
-اسودی، علی، ایزدی، زهرا (1400)، «بررسی کهن الگوی حاکم در رمان موت صغیر بر اساس نظریۀ پیرسون کی مار»، ادب عربی، 13( 4)، 15-1.
https://doi.org/10.22059/jalit.2021.316086.612338
- باوان پوری،مسعود ، غیبی، عبدالأحد، حاجی زاده، مهین، پروینی، خلیل(2020)، «الاتصال غیراللفظی فی روایة موت صغیر لمحمد حسن علوان دراسة سیمیولوجیة»، بحوث فی اللغة العربیة، 12( 23)، 109-124.
10.22108/rall.2020.119579.1234
-بنعرفة، عبد الإله  (2002)، جبل قاف، مغرب: مطبعة عکراش.
-حلبی، علی اصغر(۱۳۸۳)،جلوه‌های عرفان چهره‌های عارفان، تهران: قطره.
-جهانگیری، محسن(۱۳۹۰)، محی الدین ابن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی، تهران: دانشگاه تهران.
-جیلی، عبدالکریم(1392)، الإنسان الکامل فى معرفة الأواخر و الأوائل،ترجمه: علی حسینی آملی، قم: آیت اشراق.
-چارتریس بلک،جاناتان(1398)، تحلیل انتقادی استعاره، ترجمه: یکتا پناه پور، قم: لوگوس.
-چیتیک، ویلیام سی(1394)، ابن عربی وارث انبیاء، مترجم: قاسم کوهدار، تهران: نامک.
-چیتیک، ویلیام، سی(۱۳۸۴)، عوالم خیال ،ترجمه: قاسم کاکایی، تهران :هرمس.
-زرین کوب، عبدالحسین(۱۳۸۲)، ارزش میراث صوفیه، تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.
-زمانی، مهدی (۱۳۹۱)، «جایگاه لوح و قلم در جهان شناسی عرفانی ابن عربی و عطار نیشابوری»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 10( ۲۵)، 131-113.
https://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/9985
-ستاری، جلال(1374)، عشق صوفیانه، تهران: مرکز.
-سعادتی، سیامک( ۱۳۹۹)، «انسان کامل در ادبیات عرفانی عربی و فارسی تا عصرحافظ»، عرفانیت در ادب فارسی، 11(۴۳)، 90-68.
http://erfaniyat.iauh.ac.ir/article-1-539-fa.html
-شریف، زهرا( ۱۳۹۴)،«جایگاه زن در قوس نزول و قوس صعود از دیدگاه ابن عربی»،مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 2( 1)، 129-115.
https://pubs.jz.ac.ir/article_82564.html
-شعبانزاده، مریم، علی پور، اسماعیل(1395)، «از اسطوره تا عرفان بررسی تطور کارکردهای معنایی قاف»، پژوهش‌های ادب عرفانی، 10(1)، 100-77.
 10.22108/jpll.2016.20883
-الکاشانی، عبدالرزاق(۱۴۱۳ق)، اصطلاحات الصوفیة، تحقیق: عبدالعال شاهین، القاهرة: دارالمنار.
 -کربن، هانری (1358)، ارض ملکوت و کالبد انسان در روز رستاخیز از ایران مزدایی تا ایران شیعی، ترجمه: سید ضیاء الدین دهشیری، تهران: مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها.
-عباسی، فرزاد( ۱۳۹۴)، «بررسی تفاسیر آیه قاف از منظر عرفانی روایی و اسطوره‌گرایی»، مطالعات قرآنی، ۶( ۲۳)، 22-9.
https://sanad.iau.ir/Journal/qsf/Article/853460?culture=fa
-عبودی، هنری( ۱۴۱۱)، معجم الحضارات السامیة، الطبعة الثانیة، طرابلس: جروس برس.
-عفیفی، ابوالعلاء(۱۳۸۰)، شرحی بر فصوص الحکم، ترجمه: حکمت نصرالله، تهران: الهام.
-علامه فلسفی، احمد( ۱۳۹۹)، ابن عربی، تهران: فرا روانشناسی.
-علوان، محمدحسن(2016)، موت صغیر، بیروت: دارالساقی.
-علوان، محمدحسن(1398)، گاه ناچیزی مرگ، ترجمه: امیرحسین اللهیاری، چ4، تهران: مولی.
-قائمی‌نیا ،علیرضا (۱۴۰۱)، استعاره‌های مفهومی و فضاهای قرآنی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-قائمی‌نیا، علیرضا (۱۳۹۹)، معنی‌شناسی 2، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-القشیری، عبدالکریم(1391)، الرسالة القشیریة، ترجمه: ابوعلی حسن بن احمد عثمانی، تصحیح: مهدی محبتی، تهران: هرمس.
-القشیری، عبدالکریم بن هوازن(بی تا)، لطایف الاشارات، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
-قیصری، محمد داوود(1390)، شرح فصوص الحکم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-مطهری، مرتضی( ۱۴۰۱)، انسان کامل، تهران: صدرا.
-الموسوی، عباس فاضل عبد الله (2020)، «سیمیائیة العنوان فی الروایة العرفانیة : روایات عبد الإله بن عرفة أنموذجا» العمید، 9( 3)، 139-174.
https://search.emarefa.net/detail/BIM-1263187
-میرقاسمی مهرنو، سحر(1392)، بررسی و مقایسه مفهوم خلقت در عرفان ابن عربی و آیین زرتشت، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی.
-نسفی، عزیزالدین بن محمد(۱۳۸۶)، مجموعه رسائل کتاب الإنسان الکامل، تصحیح: ماریژان هرله، مترجم: ضیاءالدین دهشیری، چ ۸، تهران: طوری.
-نصر،حسین( ۱۳۸۴)، سه حکیم مسلمان، چ ۳، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
-نیکلسون، رینولد، آ( ۱۳۷۴)، تصوف اسلامی و رابطه انسان وخدا، ترجمه: محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
Izutsu.T. (1984). Sufism and Taoism.Berkely: University of California Press.
Sophia Perennis
Volume 22, Issue 2 - Serial Number 48
February 2026
Pages 177-199