Sophia Perennis

Sophia Perennis

از شیخ اکبر تا شیخ کبیر تبیین وحدت وجود در رسالۀ «التسویه بین الافاده و القبول»

Document Type : Original Article

Author
پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی(سمت)
10.22034/iw.2026.574351.1875
Abstract
شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد.
Keywords
Subjects


Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 10 May 2026