تبیین دلایل ابن‌سینا برای اسناد صدق و کذب به گویندة خبر در تحلیل قضیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر پسادکتری، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناسی ارشد علوم حدیث - کلام و عقاید، گروه کلام، دانشکده علوم و معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

10.22034/iw.2020.220644.1403

چکیده

چکیده یکی از مشخصه‌های نظام منطق سینوی، چگونگی بیان چیستیِ قضیه است. در این نظام از منطق قضیه قولی دانسته شده است که می‌توان گوینده‌ی آن را در آن‌چه اظهار کرده صادق یا کاذب دانست؛ درحالی‌که در دیگر نظام‌های منطق صدق و کذب را ویژگیِ خود قضیه دانسته‌اند. در مقاله‌ی حاضر تلاش کرده‌ایم تا با ارائه‌ی تبیینی نوین از این مشخصه‌ی منطق سینوی، دلایل این بیان از قضیه و برتری آن را نسبت به دیگر نظام‌های منطق ارسطویی مشخص نماییم. بر اساس این تبیین می‌توان دلیل ابن‌سینا را در بیان خود در مورد قضیه این‌چنین بیان نمود که اولاً او درصدد ارائه‌ی معیاری برای تشخیص قضیه بوده است تا از مشکل دور در تعریف قضیه رهایی یابد؛ ثانیاً ازآن‌جایی‌که ابن‌سینا نه قضیه بالقوه بل‌که قضیه‌ی بالفعل را حامل اولیه‌ی صدق و کذب می‌داند، صدق و کذب را به گوینده‌ی قضیه‌ی بالفعل، یعنی شخصی نسبت می‌دهد که حکمی را اظهار می‌کند.

کلیدواژه‌ها


-        آگدن، چارلز کی، ریچاردز، آیور آرمسترانگ، معنای معنی: مطالعه­ای در باب تاثیر زبان بر تفکر و دانش نمادگرایی، ترجمه­ کوروش صفوی، نشر علمی، تهران، 1397.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله،  عیون الحکمه، دارالعلم، بیروت، 1359.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله،  النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران، 1379.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، رساله منطق دانشنامه علائی، به تصحیح محمد معین، همدان: دانشگاه بوعلی‌سینا و تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات (مع المحاکمات)، مع شرح خواجه نصیرالدین طوسی و قطب‌الدین رازی، دفتر نشر الکتاب، قم، 1403 ق.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، منطق المشرقیین؛ و القصیه المزدوجه فی المنطق، مکتبه آیه‌الله العظمی النجفی المرعشی، قم، 1405 ق.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله،  الشفاء، جلد1، مکتبه آیه‌الله العظمی النجفی المرعشی، قم، 1391.
-        ابن‌سینا، حسین بن عبدالله،  المختصر الاوسط فی المنطق، به تصحیح سید محمود یوسف ثانی، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1396.
-        ارسطو، منطق ارسطو (ارگانون)، ترجمه میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی، انتشارات نگاه، تهران، 1390.
-        ارموی، سراج‌الدین،  مطالع الآنوار؛ طرف المنطق و شرحه، شارح: قطب‌الدین رازی، به تصحیح ابوالقاسم رحمانی، 3 جلد، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1393.
-        تفتازانی، مسعود بن عمر، المطول فی شرح تلخیص المفتاح، مکتبة الداوری، قم،  1310 ق.
-        خونجی، افضل‌الدین،  کشف الاسرار عن غوامض الافکار، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1389.
-        رازی، فخرالدین، منطق الملخص، دانشگاه امام صادق، تهران، 1381.
-        رازی، فخرالدین،  شرح الاشارات و التنبیهات، جلد 1، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی،  تهران، 1384.
-        رازی، قطب‌الدین، جرجانی، علی بن محمد، و دیگران،  شروح الشمسیه، شرکه شمس المشرق، بیروت.
-        رشر، نیکولاس، "سیر منطق در جهان اسلام"، در منطق سینوی به روایت نیکولاس رشر، ترجمه از لطف‌الله نبوی، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1381.
-        طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد، تجرید المنطق، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات،  بیروت، 1408 ق.
-        عظیمی، مهدی، ماهیت منطق و منطق ماهیت: شرح منطق اشارات (نهج اول و دوم)، انتشارات مجمع عالی حکمت اسلامی، قم، 1393.
-        عظیمی، مهدی، تحلیل منطقی گزاره: شرح منطق اشارات (نهج سوم تا ششم)، انتشارات مجمع عالی حکمت اسلامی، قم، 1394.
-        عمر بن سهلان الساوی، القاضی زین‌الدین،  تبصره و دو رساله دیگر در منطق، دانشگاه تهران، تهران، 1337.
-        عمر بن سهلان الساوی، القاضی زین‌الدین، البصائر النصیریه فی علم المنطق، مؤسسه الصادق للطباعه و النشر، تهران، 1390.
-        فارابی، محمد بن محمد، المنطقیات للفارابی، کتابخانه حضرت آیه الله مرعشی نجفی (ره)، قم، 1408 ق.
-        فرامرز قراملکی، احد، "تحول ساختاری در منطق‌نگاری ابن‌سینا و تاثیر تاریخی آن در تمدن اسلامی"، چاپ شده در جستار در میراث منطق‌دانان مسلمان، احد فرامرز قراملکی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، الف 1391.
-        فرامرز قراملکی، احد،  "چالش منطق‌دانان در تحلیل مفهومی خبر"، چاپ شده در جستار در میراث منطق‌دانان مسلمان، احد فرامرز قراملکی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ب 1391.
-        فلاحی، اسدالله،  منطق تطبیقی، سمت، تهران، 1395.
-        کاتبی قزوینی، نجم‌الدین، الرساله الشمسیه، منشورات بیدار، قم، 1390.
-        نبوی، لطف‌الله، (1389)، "منطق سینوی، ابداعات و نوآوری‌ها"، دوفصل‌نامه علمی-پژوهشی حکمت سینوی، سال چهاردهم، شماره 43، صفحه 24-5.
-        یزدی، ملاعبدالله بن حسین،  الحاشیه علی تهذیب المنطق، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، 1436 ق.