تصحیح علمی -انتقادی رسالة «النیروزیّة»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عضو هیئت علمی

10.22034/iw.2020.223019.1407

چکیده

چکیده مقاله:
نیروزیّة نام رساله‌ای از ابن‌سینا در تفسیر قرآن است که در آن بر اساس اصول فلسفیِ خویش و نیز بر اساس حساب جمل، تلاش می‌کند تا حروف مقطّعة قرآنی را تفسیر کند. ابن‌سینا در ابتدای این رساله مقدمه‌ای ذکر می‌کند و در آنجا توضیح می‌دهد که این رساله را به رسم هدیة نوروزی به شخصی با لقب «الشیخ الأمیر» تألیف کرده است. نام مهدی ألیه نامی مبهم است و در نگاه اوّل با هیچکدام از اطرافیان و معاصران ابن‌سینا انطباق کامل ندارد. از این‌رو بررسی و پژوهش در هویّت مهدی إلیه از جمله جنبه‌های مهم این اثر است. از جمله ابعاد دیگر پژوهش در این اثر، تحقیق در روش ابن‌سینا در تفسیر حروف مقطّعه و ارتباط آن با سایر آثار ابن‌سینا است.
تصحیح انتقادی این اثر بر مبنای چهار نسخة برگزیده انجام شده که قدیمی‌ترین آن‌ها نسخه‌ای متعلق به سال 702 هجری قمری است.
دکتر لیلا کیا خواه

کلیدواژه‌ها


-        ابن‌‌أبی‌أصیبعة، أحمد بن قاسم، عیون الأنباء فی طبقات الأطبّاء، القاهرة، المطبعة الوهبیّة، 1299 ق.
-        ابن‌خلکان، أحمد بن محمد، وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، تصحیح: إحسان عباس، بیروت، دارالثقافة، 1968م.
-        ابن‌سینا، ترجمۀ رسالة أضحویّة، تصحیح، مقدّمه و تعلیقات: حسین خدیوجم، تهران، انتشارات اطلاعات، 1364 ش.
-        ابن‌سینا، «النیروزیّة»، در: تسع رسائل فی الحکمة والطبیعیّات، مطبعة الجوانب، قسطنطنیّة، 1298 ق.
-        ابن‌سینا،«النیروزیّة»، در: رسائل ابن‌سینا، قم، انتشارات بیدار، 1400 ق.
-        ابن‌سینا،«النیروزیّة»، در: مبحث عن القوی النفسانیّة أو کتاب فی النفس علی سنّة الاختصار، نشره وقدّم له إدورد کرنیلیوس فندیک، مکتبة بیبلیون، جبیل، لبنان، 1325 ق.
-        ابن‌سینا،«النیروزیّة»، در: نوادر المخطوطات (المجلّد الثانی)، تحقیق: عبدالسلام هارون، دارالجیل، بیروت، 1411 ق. 
-        ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ترجمه: محمدرضا تجدد، تهران، اساطیر، 1381 ش.
-        البیهقیّ، ظهیر‌الدین، تاریخ حکماء الإسلام (تتمّة صوان الحکمة)، تحقیق: محمد کردعلی، دمشق، مکتبه ترقی، 1396 ق.
-        تهرانی، محمدحسن آقا بزرگ، الذریعة ‌إلی تصانیف الشیعة، گردآورنده: احمد بن محمد حسینی، لبنان (بیروت)، دار الأضواء، 1403 ق.
-        حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، محقّق: احسان عباس، بیروت، دار الغرب الإسلامی، 1993م.
-        خیراندیش، عبدالرسول، «طمغاج در منابع قرن هفتم هجری به عنوان نامی برای مغولستان»، در: تاریخ ایران، شمارﮤ 71/5، زمستان 1391ـ پاییز 1392 ش.
-        ذاکری،مصطفی، «تاریخچۀ ابجد و حساب جمل در فرهنگ اسلامی»، در: معارف، شمارﮤ 50، مرداد ـ آبان 1379 ش.
-        رسائل إخوان الصفاء وخلّان الوفاء، بیروت، الدار الإسلامیّة، 1412 ق.
-        سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، تصحیح و تعلیق: عبدالرحمن بن یحیی معلمی، هند (حیدر آباد)، مطبعة مجلس، دائرة المعارف العثمانیّة، 1382 ق.
-        سجستانی، أبویعقوب، «تحفة المستجیبین»، در: خمس رسائل اسماعیلیّة، تحقیق و تقدیم: عارف تامر، سامیة ـ سوریا، دارالإنصاف، 1956 م.
-        سجستانی، أبویعقوب، کشف المحجوب، با مقدمۀ هنری کربن، پاریس، انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران، 1988 م.
-        الشهرزوریّ، محمد بن محمود، تاریخ الحکماء قبل ظهورالإسلام وبعده (نزهة الأرواح وروضة الأفراح)، محقّق: عبدالکریم أبو شویرب، فرانسه (پاریس)، دار بیبلیون، 2007 م.
-        صفدیّ، خلیل بن أبیک، الوافی بالوفیات، تحقیق هلموت ریتر، بیروت، دار نشر فرانز شتاینر، 1401 ق.
-        فیومی، احمد‌بن محمّد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دارالهجرة، 1414 ه.ق.
-        قفطی، جمال‌الدین یوسف، إخبار العلماء بأخبار الحکماء، مصر، دارالکتب الحدیویّة، 1326 ق.
-        مرتضی زبیدی، محمّدبن‌محمّد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر، 1414 ق.
-        مهدوی، یحیی، فهرست نسخه‌های مصنفات ابن‌سینا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1333 ش.
-        نعمة، أنطوان و ...، المنجد فی اللغة العربیّة المعاصرة، بیروت، دارالمشرق، 2000م.