نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور

2 دانش آموخته رشته ادیان و عرفان در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه الزهراء

10.22034/iw.2021.262943.1489

چکیده

شهاب الدین سهروردی از میراث عرفانی ایران باستان و حکمت خسروانی آن در طرح عظیم فلسفه اشراق خود استفاده کرده است. دو قرن پس از او، خواجه حافظ شیرازی نیز از عبارات متعددی بهره گرفت که به همان فرهنگ تعلق دارد. نویسنده این مقاله واژه‌های متعددی از نظام فکری این دو متفکر را، بررسی نموده است تا میزان تأثیر پذیری حافظ از شیخ اشراق را نشان دهد. در این بررسی، مراجعه به کتب دینی مربوط به فرهنگ ایران باستان، آثار شیخ اشراق و دیوان اشعار حافظ مورد توجه بوده است. نویسنده با استفاده از چگونگی کاربرد آن واژه‌ها، رابطه‌ی جانشینی (paradigmatic) و رابطه‌ی هم‌نشینی (syntagmatic) و در نهایت معرفی درون متنی این کلمات و کلمات وابسته طرحی کلّی از حکمت خسروانی در اندیشه‌ی حافظ ارائه کرده و نشان داده است که حکمت خسروانی او، با وجود مشترکاتی که با اندیشه‌های شیخ اشراق دارد، از استقلال و استحکام ویژه‌ای برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

نور طامس که سالک را محو و فانی می­گرداند. نور طامس به مرگ کوچک می­انجامد در برابر مرگ بزرگ در قیامت کبری که برای همة زندگان است. به عبارت دیگر، مرگِ کوچک قیامتی است که در نفس عارف قائم می­گردد (عالیخانی، 1394: 109)

[1]. برای آشنایی با نام شاهان پیشدادی و کیانی به «صفا، 1333: گفتار چهارم، فصل اوّل» مراجعه شود.

[1]. به دلیل پرهیز از اطناب پاورقی­ها از بیان کلیه اشعار اجتناب کرده­ایم. تمامی این اشعار با استفاده از نسخة   wordدیوان حافظ، قابل دسترسی است.

6. کیان خرّه به ملوک خاص، تعلق داشته است.

[1]. در باب اسکندر، به روایت ایرانی آن، به کتاب حماسه سرایی در ایران، صص 8- 546

[1]. فردوسی، اسکندر را جزو نام­های کیان آورده ولی بیرونی او را سرسلسلة اشکانیان قرار داده است (نکـ. صفا، 1333: 548).

[1]. این عبارات را هانری کربن، شرق­شناس برجستة فرانسوی به زیبایی تشرح نموده است (نک. کربن، 1390: 352- 347).

10.  برای آشنایی با معانی دیگری که حاورشناسان از این واژه ارائه داده­اند، به ادامة مطلب در دکتر دوستخواه، 1374: 1055، مراجعه نمایید.

نور طامس که سالک را محو و فانی می­گرداند. نور طامس به مرگ کوچک می­انجامد در برابر مرگ بزرگ در قیامت کبری که برای همة زندگان است. به عبارت دیگر، مرگِ کوچک قیامتی است که در نفس عارف قائم می­گردد (عالیخانی، 1394: 109)
[1]. برای آشنایی با نام شاهان پیشدادی و کیانی به «صفا، 1333: گفتار چهارم، فصل اوّل» مراجعه شود.
[1]. به دلیل پرهیز از اطناب پاورقی­ها از بیان کلیه اشعار اجتناب کرده­ایم. تمامی این اشعار با استفاده از نسخة   wordدیوان حافظ، قابل دسترسی است.
6. کیان خرّه به ملوک خاص، تعلق داشته است.
[1]. در باب اسکندر، به روایت ایرانی آن، به کتاب حماسه سرایی در ایران، صص 8- 546
[1]. فردوسی، اسکندر را جزو نام­های کیان آورده ولی بیرونی او را سرسلسلة اشکانیان قرار داده است (نکـ. صفا، 1333: 548).
[1]. این عبارات را هانری کربن، شرق­شناس برجستة فرانسوی به زیبایی تشرح نموده است (نک. کربن، 1390: 352- 347).
10.  برای آشنایی با معانی دیگری که حاورشناسان از این واژه ارائه داده­اند، به ادامة مطلب در دکتر دوستخواه، 1374: 1055، مراجعه نمایید.