جاویدان خرد

جاویدان خرد

تحلیل سلبِ خودآگاهی از حق‌تعالی از منظر شارحانِ مناظرۀ امام رضا (علیه‌السلام) و عمران صابی (رهیافتهای مبتنی بر نفی گونه‌ای از خودآگاهی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمدهادی توکلی
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
10.22034/iw.2025.477837.1805
چکیده
در میراث روایی امامیه، گزارشی از مناظره عمران صابی با امام رضا (علیه‌السلام) ذکر شده است که بر اساس آن، امام (علیه‌السلام) به پرسش عمران از خودآگهی خداوندمتعال، پاسخی منفی داده است. اندیشمندان امامیه در رفع تعارض احتمالی میان قاعدۀ عقلی و آموزۀ روایی در ثبوت ضروری علم الهی به خود، پرسش عمران را مربوط به گونۀ خاصی از خودآگاهی تلقی کرده‌اند که ثبوت آن برای خداوندمتعال مستلزم محدودیت و نقص می‌شود. بر اساس استقراء صورت‌گرفته، در خصوص چنین رویکردی، یعنی نفی گونه‌ای از خودآگاهی از خداوندمتعال، حداقل پنج تبیین عمده صورت گرفته است. این تبیینها به‌سبب ناسازگاری با ظاهر سخن و یا عدم صحت محتوایی آنها، در ارائه معنای صحیحی از سخن امام (علیه‌السلام) ناکام مانده‌اند. البته نقصان این تبیین‌ها به‌معنای نفی رویکرد اصلی در مواجهه با بیان مورد نظر نیست، بلکه با حفظ این رویکرد، امکان ارائۀ تبیین صحیح از روایت وجود دارد.
کلیدواژه‌ها
خودآگاهی
علم حصولی
علم حضوری
صورت علمی
علم مرکّب

موضوعات

  1. پیپین، رابرت بی. (1398)، ایدئالیسم هگل خوشنودی های خودآگاهی، سید مسعود حسینی، تهران، نشر کرگدن.
  2. شلینگ، فردریش و. یوزف، (1397)، در باب تاریخ فلسفه جدید، سیدمسعود حسینی، تهران، نشر شب‌خیز.
  3. فیندلی، جان، جان و. بربیج، (1395)، گفتارهایی درباره‎ی فلسفه‎ی هگل، حسن مرتضوی، تهران، نشر چشمه.
  4. هارتناک، یوستوس، (1397)، درآمدی بر منطق هگل، حسین مافی‌مقدم، تهران، نشر نقد فرهنگ.
  1. Harris, Errol Eustace, (1993), The Spirit of Hegel, Humanities Press International: New Jersey.
  2. Harris, Errol Eustace, (1983), An interpretation of the logic of Hegel, United Kingdom: University Press of America.
  3. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich, (2000), The Encyclopaedia Logic, United States, Hacker PUBLISHING COMPANY.
  4. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich, (2010b). The Science of Logic, George di Giovanni, United Kingdom, Cambridge University Press.
  5. Houlgate, Stephen, (2018), Thought and Being in Hegel`s Logic, In Wirklichkeit. Beitrage zu einem Schlüsselbegriff der Hegelschen Philosophie (pp. 101-118), Klostermann.
  6. Kant, Immanuel, (2000), Critique of pure reason, Cambridge, Cambridge University Press.
  7. Pinkard, Terry P, (1994), Hegel's Phenomenology: the Sociality of Reason, United Kingdom: Cambridge University Press.
  8. Pippin, Robert B., (2019), Hegel's Realm of Shadows: Logic as Metaphysics in “The Science of Logic”, United Kingdom: University of Chicago Press.