جاویدان خرد

جاویدان خرد

تبدیل گزاره‌های حملی به شرطی نزد ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه منطق موسسه حکمت و فلسفه ایران. تهران. ایران.
چکیده
در منطق جدید، گزاره‌های کلی را به گزاره‌های شرطی تحویل می‌برند. در این مقاله نشان می‌دهم که ابن‌سینا نظراتی مشابه منطق جدید داشته است هرچند سخنان او به صورت دقیق با تحلیل منطق‌دانان جدید هم‌خوانی ندارد. بیشتر عبارت‌های ابن‌سینا به این دلالت دارد که گزاره‌های حملی و شرطی صرفا «هم‌ارز»اند اما در موارد نادری نیز عباراتی در آثار ابن‌سینا دیده می‌شود که گویا دلالت بر «این‌همانی» گزاره‌های حملی و شرطی دارد که البته حکمی است بسیار قوی‌تر. در این مقاله، تلاش می‌کنم نظریات ابن‌سینا را گزارش و دسته‌بندی کنم و دوری و نزدیکی آنها را با تحلیل منطق جدید نشان دهم.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Avicenna on the Conversion of Categorical Propositions to Conditionals

نویسنده English

Assadollah Fallahi
Head of Department of Logic Iranian Institute of Philosophy
چکیده English

In modern mathematical logic, universal propositions are translated into conditional propositions. In this article, I will demonstrate that Avicenna had views similar to modern logic; although his statements do not precisely align with the analyses of modern logicians. Most of Avicenna's expressions suggest that categorical and conditional propositions are merely "equivalent," but there are also rare instances in Avicenna's works where expressions seem to indicate the "identity" of categorical and conditional propositions, which is, of course, a much stronger assertion. In this article, I will attempt to report and classify Avicenna's theories and show the similarities and differences between them and the analysis of modern logic.

کلیدواژه‌ها English

categorical
conditional
subject
predicate
antecedent
consequent
ابنسینا (1396ش.). المختصر الأوسط فی المنطق. مقدمه و تصحیح سید محمود یوسف ثانی، تهران: انتشارات مؤسسۀ حکمت و فلسفۀ ایران.
ابنسینا (1964م.). الشفاء. «المنطق. کتاب القیاس». دار الکاتب العربی للطباعة و النشر. القاهرة.
ابنسینا (1970م.). الشفاء. «المنطق. کتاب العبارة». دار الکاتب العربی للطباعة و النشر. القاهرة.
سمرقندی، شمس الدین. (1399). قسطاس الافکار. تحقیق و تصحیح اسدالله فلاحی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
سمرقندی، شمس الدین. (1402). شرح القسطاس. تحقیق و تصحیح مهرداد حسن بیگی، تهران: انتشارات مولی.
فاخوری، عادل. (1980م.). منطق العرب من وجهة نظر المنطق الحدیث. بیروت. دار الطلیعة.
فلاحی، اسدالله.(1388). «شرطی اتفاقی در منطق جدید». پژوهشهای فلسفی 214: 105-133.
فلاحی، اسدالله. (1390). «شرطی اتفاقی نزد منطق دانان مسلمان». فلسفه و کلام 2/87: 111-140.
فلاحی، اسدالله. (1395). منطق تطبیقی، تهران: انتشارات سازمان سمت.
فلاحی، اسدالله. (1403). «تبدیل حملی به شرطی نزد منطق دانان سینوی». حکمت معاصر 15/2: 107-145.
کلنبوی، اسماعیل. (١٣٤٧ ق.). البرهان. به تصحیح فرج اللّه زکی الکردی. مصر. مطبعة السعادة.
نبوی، لطف اله. (1377). مبانی منطق جدید. تهران: انتشارات سمت.
یزدی، عبد الله. (1363). حاشیة ملا عبدالله علی التهذیب. بتعلیقة مصطفی الحسینی الدشتی. قم: انتشارات زاهدی.