جاویدان خرد

جاویدان خرد

نظریه جامع عقلانیت رشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نفیسه ساطع 1
محسن ساطع 2
1 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم. ایران.
2 دانش آموخته دکتری رشته فلسفه تطبیقی دانشگاه قم.
10.22034/iw.2025.421051.1736
چکیده
رَشِر عقلانیت را «دنبال کردن هوشمندانۀ اهدافِ مناسب» می‎داند. از نظر وی سه بافتِ شناختی، عملی و سنجشی، ساختارِ اصلی عقلانیت را تشکیل می‎دهند. وظیفۀ مشترک این بافتار، به‌کاربستنِ بهترین استدلال است. او جهانی بودن عقلانیت را در عین معتبر دانستن جنبه شخصی و شرایط پیرامونی، بهینه‌گی واقعی به جای عقلانیتِ ایده‎آل و بیشینه‌‌‌‌گرا، می‎داند. بهینه‌سازی، یافتن بهترین کار برای انجام دادن در یک شرایط پیرامونی با استفاده از بهترین استدلالِ در دسترس است؛ عقلانیت جهانی، این توصیه عقلانی به هر کسی در شرایط یکسان با دیگری است که تصمیم عقلانی یکسانی بگیرد. عقلانیتِ جامع از ما می‎خواهد تا اهداف هوشمندانه را با روش‌های هوشمندانه دنبال کنیم؛ مبتنی بر اصولی عمل کنیم که نظام‎مند و معنادار باشند و عوامل هوشمند دیگر نیز بتوانند مناسب بودن آنها را تشخیص دهند. تبیین رشر از عقلانیت، یکی از جامع‎ترین و مستحکم‎ترین نظریه‎های ارائه شده دراین حوزه است. اما به‌نظر می‎آید به‌رسمیت شناختن جنبه تاریخی و شرایط پیرامونی در عفلانیتِ عینی و جهانی، نیازمند رویکرد تاریخی و صحت‎سنجی آن در سنت‎های تاریخی است. همچنین با توجه به تمسک ناصحیح سیاسی به عقلانیت جهانی، لازم است ارتباط عقلانیت جهانی و خاورگرایی مشخص شود که جای این امر مهم در آثار رشر خالی است. خاور گرایی مجموعه معینی از افکار و تلقی های اروپایی نسبت به شرق، برگرفته از ارتباط موجود بین درستی و موفقیت عملی است و نباید آن را بدون استدلال و استناد موجه به مفهوم جهانی عقلانیت نسبت داد و سپس در جهت اهداف استعماری و سلطه جویانه، شرق را در برابر غرب به ناعقلانیت متهم ساخت.
کلیدواژه‌ها
عقلانیت
جهانی بودن
بهینه‌گرایی
شرایط پیرامونی
نیکلاس رشر
موضوعات

عنوان مقاله English

Rescher's comprehensive theory of rationality

نویسندگان English

Nafise Sate 1
Mohsen Sate 2
1 Associate Professor of Islamic Philosophy and Theology, Department of Theology, University of Qom, Qom, Iran.
2 Graduated with a PhD in the field of comparative philosophy, Qom University
چکیده English

Rescher considers rationality tobe the intelligent pursuit of appropriate goals. The

three main contexts of rationality are the cognitive, the practical, and the

evaluative, which are united in applying the best reasoning that is theircommon task. He considered the universality of rationality while validating the personal aspect and surrounding conditions; And he recognizes practical rationality and real optimality instead of ideal rationality and maximalism.

Rasher's explanation of rationality is one of the most comprehensive and robust theories presented in this field. But it seems that recognizing the historical aspect and surrounding conditions in objective and global activity requires a historical approach and its verification in historical traditions. Also, due to the politically incorrect insistence on the global rationality of colonialism and endless oppression of underdeveloped countries, it is necessary to clarify the connection between global rationality and Orientalism, and the place of this important matter is empty in Rasher's works.

کلیدواژه‌ها English

rationality
universality
optimism
Peripheral Conditions
Nicholas Rescher
تیلور، چارلز، "عقلانیت"، عقلانیت (مجموعه مقالات)، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، (1386).
عبدی، حسن، عقلانیت در فلسفه دکارت، معرفت فلسفی، سال پنجم، شماره سوم، بهار، (۱۳۸۷).
فنایی، ابوالقاسم، شریعت عقل، روزنامه شرق، آرشیو شهریور، شماره1، (۱۳۹۱)۱۶۰۷.
فیومرتون، ریچارد، معرفت شناسی، ترجمه جلال پیکانی، چاپ دوم، تهران، حکمت، (۱۳۹۳).
قائمی نیا، علیرضا، چیستی عقلانیت، ذهن، بهار، شماره ۱۷، (۱۳۸۳).
کوهن، جاناتان، معقولیت، مترجم سعید ناجی، ارغنون، پاییز، شماره ۱۵، (۱۳۷۸).
Chisholm, Roderick M., “Knowledge and the Challenge to the Skeptic,” Ethics and Intrinsic Values, Internationalen Akademie für Philosophie, Vol. XII, Heidelberg, 2001, p. 5.
Kekes, J. Rescher on Rationality and Morality [Review of A System of Pragmatic Idealism. Volume II. The Validity of Value]. Philosophy and Phenomenological Research, 54(2), 415–420. https://doi.org/10.2307/2108502. (1994).
Moutafakis, N. J. Rescher on Rationality, Values and Social Responsibility, A Philosophical portrat. vol. 1, https://www.ontosverlag.com. (2007).
Rescher, N. Rationality, A Philosophical Inquiry into the Nature and Rationale of Reason, United States, Oxford (Clarendon Press). (1988).
Rescher, N. -. Is Reasoning about Values Viciously Circular? The Journal of Value Inquiry, 35, 5-12, (2001).
Rescher, N. , By the Standards of Their Day. The Monist. vol. 86. No. 3, Moral Distance, pp. 469-480, (2003).
Rescher, N. Pragmatism at the crossroads. Transactions of the Charles S. Peirce Society, (Indiana University Press), Vol. 41, Issue 2, (2005).
Rescher, N. Optimalism the Rationality of the Real: on the Prospects of AX. The reviewof Metaphysics, 59, 3; 5-12, 503-518, (2006).
Rescher, N. On the Improvabiltiy of the World. The Reviewof Metaphysics, 64, 3; 480-514, (2011).
Rescher, N. Value Reasoning on the Pragmatic Rationality of Evaluation. ISBN 978-3-319-54139-6 (eBook), (2017)
Siegel, H. Rescher on the Justification of Rationality. Informal Logic, 14(1). (1992).
Yoon, Y. A Picture of a cat against Cholera? Rationality in History as Seen from a Universalist Perspective. https://www.tandfonline.com7/loi/tsep20. (2020).