جاویدان خرد

جاویدان خرد

سه شهریار تمدّن‌آفرین در اوستا و شاهنامه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشکدۀ مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
2 دانشیار گروه ادیان و عرفان. موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران
چکیده
سه شهریار تمدّن‌آفرین مذکور در شاهنامه که به مثابۀ نخستین شهریاران در زامیادیشت اوستا توصیف شده‌اند، هوشنگ و طهمورث و جمشید نام دارند که مظهر آفرینندگی و خلّاقیت خدای تعالی به شمار می‌روند. این سه شهریار فرهمند، همانند خالق جهان هستی، در شش مرحله به ابداع و نوآوری دست می‌یازند، و سپس در مرحۀ هفتم به کاری شگفت‌تر از شگفت می‌پردازند که نقطۀ اوج کارهای ششگانۀ پیشین آنان است.

این نوشتار بر آن است تا بر پایۀ روش اشراقی به شرح تناظر موجود در میان سه شأن یا وصف داداراورمزد -یعنی«گاه» و «دین» و «زمان»- با اوصاف و احوال آن سه شهریار بپردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Three Civilization-Building Kings in Avestā and Shāhnāmeh

نویسندگان English

zahra zare 1
babak alikhani 2
1 Assistant Professor, Department of Anthropology, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran.
2 Associate Professor in Iranian Institute of Philosophy
چکیده English

The three civilization-building kings mentioned in the Shāhnāmeh, also described as the first kings in the Zāmyād Yasht of the Avesta, are Hushang, Tahmureth, and Jamshid. These three kings are considered the embodiment of the creative power of God Almighty, and they embark on a process of innovation and invention in six stages, and then in the seventh stage, they undertake a task more wondrous than any other. In Zoroastrian doctrine, the six creations of Ahura Mazda are, in order: the stony or metallic sky, water, earth, plants, animals, and humans. Especially Hushang, in his constructive works, followed precisely this divine plan and model.

This article seeks to explain the correspondence between the three aspects of Ahura Mazda -that is "Zamān", "Den", and "Gāh"- and the attributes and works of the three culture heroes.

کلیدواژه‌ها English

"
Zāmyād Yasht"
Ferdowsi'
s Shāhnāmeh"
Hushang"
,"
Tahmureth"
, "
Jamshid"
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
آذرگشسب، اردشیر.(1345). آیین سدره‌پوشی زرتشتیان، تهران: کانون زرتشتیان شریف‌آباد یزد مقیم مرکز.
ابن بلخی.(1374). فارسنامه، بر اساس چـاپ گیلسـترنج و ر ینولـد الیـن نیکلسـون توضیح و تحشیۀ منصور رستگار فسایی. شیراز: بنیاد فارس‌شناسی.
بندهش.(1369). ترجمۀ مهرداد بهار. تهران: توس.
بهار، مهرداد.(1381). پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگاه.
بیرونی، ابوریحان محمّدبن احمد.(1386). آثار الباقیة عن القرون الخالیة، به قلم اکبر داناسرشت، تهران: ابن‌سینا.
پورداوود، ابراهیم.(1326). فرهنگ ایران باستان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ثعالبی نیشابوری، عبدالملک بن محمّد بن اسماعیل.(1368). تاریخ ثعالبی(غرر اخبار ملوک و سیرهم)، محمّد فضائلی. تهران: نشر نقره.
خطیبی، ابوالفضل.(1397).«تحقیقات ایران شناسی: آیا روایت جشن سده در شاهنامه الحاقی است؟»، نامۀ فرهنگستان، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 3، صص131- 152.
خوافی، احمد بن محمد.(1386). مجمل فصیحی، محسن ناجی نصرآبادی،  ج1، تهران: اساطیر.
روایت پهلوی.(1367). ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
سهروردی، یحیی بن حبش.(1380). مجموعه مصنّفات  شیخ اشراق، به تصحیح و مقدمه هانری کربن و دیگران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شهرزوری، محمّد بن محمود.(1365). نزهة الأرواح و روضه الافراح، ترجمۀ مقصودعلی تبریزی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
طبری، محمّد بن جریر.(1383). تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. ج1. تهران: اساطیر.
فردوسی، ابوالقاسم.(1394). شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق. تهران: انتشارات سخن.
فرغانی، سعید بن محمّد.(1379). مشارق الدّراری شرح تائیۀ ابن فارض، مقدّمه و تعلیق جلال الدّین آشتیانی. قم:دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیّۀ قم.
کربن، هانری.(1395). ارض ملکوت، کالبد رستاخیزی انسان از ایران مزدایی تا ایران شیعی، ترجمه و تحقیق: انشاءالله رحمتی، تهران: سوفیا.
عالیخانی، بابک.(1379). بررسی لطایف عرفانی در نصوص عتیق اوستایی، تهران. هرمس.
گنون، رنه (1374). معانی رمز صلیب (تحقیقی در فنّ معارف تطبیقی)، ترجمۀ بابک عالیخانی، تهران: سروش.
مجلسی، محمدباقر.(1983). بحارالانوار، ج36، بیروت:دار احیاء التراث العربی.
مولوی. جلال الدین محمّد(1381). مثنوی معنوی، شرح عبدالباقی گولپینارلی، ترجمۀ توفیق سبحانی، ج 1 و 2، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مهلب پسر محمّدپسر شادی.(1378). مجمل‌التواریخ و القصص، ویرایش سیف‌الدین نجم‌آبادی. زیگفرید وبر. آلمان: دومونده، نیکارهوزن.
میبدی، رشیدالدین.(1371). کشف الأسرار و عدة الأبرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری)، تهران: امیرکبیر.
مینوی خرد.(1364). ترجمۀ احمد تفضلی، تهران: توس.
هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان.(1389). کشف المحجوب، تصحیح محمود عابدی، تهران: سروش.
هفت‌لشکر: طومار جامع نقالان، از کیومرث تا بهمن(1377)، چـاپ مهـران افشـاری و مهـدی مداینـی، تهـران: پژوهشـگاه علـوم انسـانی و مطالعـات فرهنگـی.
یشت‌ها.(1393). تفسیر و تألیف ابراهیم پورداوود، ج2، تهران: اساطیر.
 
Aogəmadaēca: a Zoroastrian liturgy,(1982). [ed.] Kaikhusroo M. JamaspAsa, Wien: Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
Bartholomae, Christian. (1961). Altiranisches Wörterbuch,  Strasbourg 1904, repr.  Berlin.
Dinkard.(1911). Edited by Dhanjishah Mehrjibhai Madan. Ganpatrao Ramajirao sindhe: Bambay.
Helmut Humbach and Pallan R. Ichaporia.(1998). Zamyād Yasht. Yasht 19 of the Younger Avesta. Text, Translation, Commentary. Wiesbaden, Harrassowitz Verlag.
MacKenzie, D. N. (1971). A Concise Dictionary of Pahlavi, London.
Nyberg, H. S. (1974). A Manual of Pahlavi, Wiesbaden.
Nyberg, H. S. (1931). Questions de cosmogonie et de cosmologie mazdéennes, II: Analyse des données», JA, vol. CCXIX
Skjaervø, P. O.(2012), «Jamšid», Encyclopædia Iranica, vol. XIV,  pp. 501-522.