روش جمع و تطبیق نزد ابن‌ابی‌جمهور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه ادیان و عرفان، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

تشیع دوازده‌امامی ادوار متعددی را پشت سر گذاشته است. ادوار اولیه تاریخ امامیه طبیعتاً بیشتر با گسترش ظاهری آن و نیز با امر مهم تدوین جوامع حدیثی گره خورده است. به تدریج، با تثبیت چارچوب فکری، این آیین خود را مواجه با معارف مختلف، نظیر گرایش‌های مختلف فقهی، کلامی، فلسفی و عرفانی دید.
دو نحوة کلی در این مواجهه متصوّر است: یکی طرد و تفکیک و دوم جمع و تطبیق. ابن‌ابی‌جمهور احسایی از آن دسته علمای شیعی است که به منهاج اخیر قدم نهاد و سهمی درخور در هموار کردن این راه ایفا کرد. احسایی کوشید میان کلام (نحله‌های اشاعره و معتزله و نیز کلام شیعی)، فلسفه (مشاء و اشراق) و تصوّف، با ملاحظة یک نظام سلسله مراتبی، قرابت و هماهنگی ایجاد نماید. در این مقاله، برای نخستین بار، دورنمایی از روش جمع و تطبیق در نزد وی عرضه خواهد شد و به‌طور خاص، اهمیت موضوع «اجتهاد» و نقش محوری آن در امر مذکور تبیین خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Synthetic and Comparative Method of Ibn Abi Jumhūr Ahsāῑ

نویسنده [English]

  • Reza Kouhkan
چکیده [English]

Twelve Shiʽism has passed different periods. In the initial periods, the apparent development of the history of Imamiyyah and the compilation of the corpus of hadith knitted together. Gradually after establishing its intellectual framework, this creed encountered with different schools such as various jurisprudential, theological, philosophical and mystical schools. Two general ways are possible in this encounter; first, rejection and separation and second, reconciliation. Ibn Abi Jumhūr Ahsāῑ was one of the Shiʽi thinkers who was proponent of the reconciliation and had a great role in paving the way for it. Ahsāῑ tried to reconcile theology (Ashʽarites, Muʽtazilites and Shiʽi theology) with philosophy (Illuminative Philosophy and Peripatetic Philosophy) and Sufism, by means of a hierarchical system. In this paper a perspective of his synthetic and comparative method will be presented for the first time and especially the significance of Ijtihād and its focal role in the foregoing phenomenon will be explained.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Synthetic and comparative method. Ahsāῑ. Ijtihād and illuminative jurisprudence. Illuminative philosophy. Sufism