کمیت قیاس شرطی نزد شمس الدین سمرقندی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

شمس الدین سمرقندی که در بحث قیاس شرطی دیدگاهی نو در برابر ابن‌سینا پیش نهاده است، از 19 ضرب منتج سینوی 12 ضرب را نامعتبر می‌داند. در مقالة دیگری نشان داده‌ایم که اگر تنها «کیفیت» گزاره‌ها را در نظر بگیریم میان قیاس‌های سمرقندی و منطق ربط مطابقت شگفت‌انگیزی وجود دارد. در این مقاله، اما، نشان می‌دهیم که اگر «کمیت» گزاره‌ها را نیز در نظر آوریم این مطابقت از میان می‌رود. دلیل این مسئله آن است که در بحث از سورهای جزئی شرطی، سمرقندی مانند ابن‌سینا دچار این اشتباه شده است که می‌توان تحلیلی از «لزومی جزئی» ارائه کرد که متمایز از لزومی کلی و اتفاقی جزئی باشد. هر تحلیلی که تا کنون از لزومی جزئی ارائه شده است به «همیشه‌صادق» شدن آن انجامیده و نه سمرقندی، نه ابن‌سینا و نه هیچ منطق‌دان دیگری تا کنون نتوانسته است از این ایراد بگریزد.
واژگان کلیدی:
منطق ربط، قیاس اقترانی شرطی، شمس الدین سمرقندی، کمیت

کلیدواژه‌ها

موضوعات

- جرجانی، سید شریف، حاشیة علی شرح الشمسیة، در شروح الشمسیة، مطبعة کردستان العلمیة، کردستان، 1327ق.

- جرجانی، میر سید شریف، حاشیه بر تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة از قطب الدین رازی، انتشارات زاهدی، قم، 1363.

- خونَجی، افضل‌الدین،  کشف الأسرار عن غوامض الافکار، مقدمه و تحقیق خالد الرویهب، مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران و مؤسسة مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین-آلمان،‌ تهران، 1389.

- سمرقندی، شمس الدین محمد،  قسطاس الأفکار فی تحقیق الأسرار، با مقدمه، تصحیح، ترجمه و شرح نجم‌الدین پهلوان به عنوان رسالة دکتری، دانشگاه آنکارا، آنکارا، 2010.

- سمرقندی، شمس الدین محمد،  قسطاس الأفکار فی تحقیق الأسرار، با مقدمه، تصحیح، ترجمه و شرح نجم‌الدین پهلوان، استانبول، 2014.

- سمرقندی، شمس الدین محمد، شرح القسطاس فی المنطق، نسخة خطی به شمارة 3859، کتابخانة مجلس شورای اسلامی،‌ تهران، بی‌تا.

- طوسی، نصیر الدینتعدیل المعیار فی شرح تنزیل الافکار، در منطق و مباحث الفاظ، گردآوری مهدی محقق و توشیهیکو ایزوتسو، دانشگاه تهران، تهران، 1353، صص. 137-248.

- فخر رازی، محمد بن عمر، منطق الملخّص، احد فرامرز قراملکی و آدینه اصغری نژاد، دانشگاه امام صادق، تهران، 1381.

- فلاحی، اسدالله (1393)، «منطق ربط نزد شمس الدین سمرقندی»، منطق‌پژوهی 10، پاییز و زمستان، صص 65-81.

- قطب رازی، محمد بن محمد،  لوامع الأسرار فی شرح مطالع الأنوار، تصحیح و مقدمه از علی اصغر جعفری ولنی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1393.

- قطب رازی، محمد بن محمد، لوامع الأسرار فی شرح مطالع الأنوار، تصحیح و مقدمه از ابوالقاسم رحمانی، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، (1393ب).