ادراک خیال به مثابه رابطه ای دوسویه میان نفس و عالم خیال از دید سهروردی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه فلسفه اسلامس دانشگاه مطهری تهران ایران

2 گروه فلسفه اسلامی دانشگاه مطهری تهران ایران

چکیده

سهروردی ادراک خیالی را اضافه اشراقی بی واسطه نور اسپهبد نفس با صور معلقه عالم خیال مستقل از نفس می داند و در این فرآیند برای هیچ امری حتی صور ادراکی، حیثیت وساطت قائل نیست. بنابراین با حذف مدخلیت صور ذهنی در ادراک خیالی، بحث مطابقت صور ذهنی با متعلَّق خارجی جای طرح نمی یابد. از نظر سهروردی آنچه در ادراک خیالی به عنوان امر جدیدی برای انسان حادث می شود، اضافه اشراقی خاصی است که پیش از این ادراک خاص، فاقد آن بود. در اضافه اشراقی نفس با عالم خیال، حضور بی واسطه صور معلقه در مشهد نفس را می توان جنبه انفعالی نفس و توجه نفس به این حضور را می توان جنبه فعال بودن نفس به شمار آورد و ادراک خیالی از دید سهروردی را آمیزه ای از فعل و انفعال نفس دانست. از نظر سهروردی خیال انسان با عالم خیال رابطه ای دوسویه دارد. از یک سو ادراک خیالی در ارتباط نفس با عالم خیال محقق می شود و از سوی دیگر نفس می تواند صور معلقه خیالی، در عالم خیال مستقل از خود بیافریند. صور خیالی ذهنی با اینکه از دید سهروردی مدخلیتی در ادراک خیالی ندارند، می توانند ابزار نفس برای خلق صور معلقه خیالی و تصرف در عالم خیال که متعلَّق ادراک خیالی همه نفوس است، باشند. رابطه دو سویه نفس با عالم خیال مبین مسائل فکری بسیاری از آفرینش هنری تا حشر جسمانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-      ابراهیمی‌دینانی، غلامحسین، شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، چاپ هشتم، انتشارات حکمت، تهران، 1388.

-   سهروردی، شهاب الدین یحیی، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و مقدمه هانری کربن، چاپ چهارم، پژوهشگاه علوم اسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، 1388. (ج1و2و3و4).

-      شایگان، داریوش، هانری کربن، ترجمه باقر پرهام، انتشارات آگاه، تهران، 1371.

-   شهرزوری، شمس الدین محمد بن محمود، رسائل الشجره الالهیة فی علوم الحقائق الربانیة، تصحیح و مقدمه نجفقلی حبیبی، چاپ اول، انتشارات انجمن حکمت و فلسفه، تهران، 1383. (ج3).

-      _______________،شرح حکمة الاشراق، تصحیح و تحقیق و مقدمه حسین ضیائی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات‏ فرهنگی، تهران،1380.

-   شیرازی، قطب الدین، شرح حکمة الاشراق،به انظمام تعلیقات صدرالمتألهین، تصحیح و تحقیق سید محمد موسوی، چاپ اول، انتشارات حکمت، تهران، 1391. (ج2).

-      غفاری، سید محمد خالد، فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق، چاپ اول، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، 1380.

-      کربن، هانری، ارض ملکوت و کالبد انسان در روز رستاخیز از ایران مزدایی تا ایران شیعی، ترجمه ضیاءالدین دهشیری، کابخانه طهوری، تهران، 1374.

-      _______________، فلسفه‌های ایرانی و فلسفه تطبیقی، ترجمه جواد طباطبایی، انتشارات توس، تهران، 1369.

نوربخش، سیماسادات، «مبانی معرفت‌شناسی حکمت اشراق سهروردی» نشریه حکمت و فلسفه، بهار 1388، سال پنجم، شماره اول.