معانی تمثیلی آب در تعلیم دائویی: نظرگاه طریقت اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر پسادکتری موسسه حکمت و فلسفه ایران

چکیده

دو تعلیم طریقتی در دو سنّت شرق دور و اسلام، یعنی آیین دائویی و تصوف، دربارۀ معانی تمثیلی آب تعالیم قابل قیاس بسیاری دارند. اگرچه با اتّخاذ نظرگاه‌های مختلف، جوانب متفاوت این تمثیل را لحاظ کرده‌اند، تعالیم مذکور پیرامون مفهوم حیات، به مقاصد قریب و اشارات متناظر می‌رسند. آب اوّلاً نمودار منبع حیات است که معاً و علی‌السویه مشتمل است بر همه مقدورات ظهور و بذر حیات همه چیز. در این معنی رمز آب به عنصر اعظم و عرش حیات در تعلیم ابن عربی اشاره می‌کند که همسنگ است با مرتبۀ غرقه‌گاه محجوب (هوئِن‌لوئِن) آب در مقام نخستین تجلّی واحدیت بزرگ (تای‌یی) در تعلیم دائویی. این آبِ ازلیِ مرتبۀ لاظهور در مراتب ظهور نیز با همان کیفیت متجلّی است. در این نوشته، پس از نگاهی مختصر به وجوه تمثیلی مختلف آب در تصوف و تبیین جایگاه حیات در آیین دائویی، از نظرگاه تصوف به معانی عمدۀ تمثیل آب در تعلیم دائویی می‌پردازیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

- Chen Zhixu 陳至虛, “Diagrams of the Book of the Great Elixir of the Golden Alchemy by the Master Transcendent Yang” (shangyangzi jindan dayao tu 上陽子金丹大要圖) in in The Cannon of Dao, vol. 27, pp. 595-599.

- ———, “Commentary on the Scripture of Salvation” (duren shangpin miaojing zhu 度人上品妙經註) in The Cannon of Dao, vol. 3, pp. 615-665.

- Collection of the Laozi (laozi jicheng 老子集成), (Beijing: Zongjia Wenhua Pub. 宗教文化出版社, 2011), vol. 10.

- Guanyinzi關尹子, “True Scripture of Archetypal Beginning” (wenshi zhenjing文始真經) in The Cannon of Dao, vol. 8, pp. 7-21.

- Heshang Gong河上公, “Commentary on the Scripture of Dao and De” (daode zhenjing zhu 道德真經註) in The Cannon of Dao, vol. 9, pp. 127-168.

- Li Jiamou 李嘉謀, “Commentary on Pre-Eternal Scripture of Dao and the De Spoken by Yuanshi” (yuanshi shuo xiantian daode jing zhujie 元始說先天道德經註解) in The Cannon of Dao, vol. 11, pp. 160-188.

- Liezi 列子, “Central Emptiness and Ultimate Uprightness” (chongxu zhide zhenjing 沖虛至德真經) in The Cannon of Dao, vol. 15, pp. 1-35.

- Liu Chuxuan 劉處玄, “Ultimate True Conversations of the True Man of Non-Action and Longevity” (wuwei qingjing changsheng zhenren zhiren yulu 無為清靜長生真人至真語錄) in The Cannon of Dao, vol. 26, pp. 546-558.

- Liu Yiming 劉一明, “Constitutional Meanings of the Daodejing” (daodejing huiyi 道德經會義), in the Collection of the Laozi, vol. 10, pp. 139-194.

- Meng Anpai 孟安排, “The Pivot of Daoist Terminology” Daojiao Yishu 道教義樞in The Cannon of Dao, vol. 5, pp. 541-579.

- Sima ChengZhen 司馬承禎, “Discussions on Sitting and Forgetting” (zuowang lun 坐忘論) in The Cannon of Dao, vol. 26, pp. 28-34.

- Taiyi Sheng Shui 太一生水 in Meyer, Dirk, Philosophy on Bamboo: Text and the Production of Meaning in Early China, pp. 353-355.

- The Cannon of Dao (zhonghua daozang 中華道藏) (Beijing: Huaxia Pub., 2003), vols. 5, 9, 10, 11, 13, 15, 23, 26.

- Yin Qing 尹情, “Commentary on the Scripture of the Five Kitchens” (wuzang jingzhu 五廚經註), in The Cannon of Dao, vol. 23, pp. 155-157.

- Zhuangzi, “The True Scripture of the Southern Flowers” (nanhua zhenjing 南華真經) in The Cannon of Dao, vol. 13, pp. 1-74.

Persian and Arabic:

-         Ibn ʿArabī, “The Bolt for the Restless”(ʿUqlat al-Mustawfiz) in Ibn ʿArabī’s Treatises (Rasā’il Ibn ʿArabī), ed. Saʿīd ʿAbd al-Fattāḥ (Beirut: 2002), vol. 2.

- Irāqi, Fakhr ad-Dīn, Collection (Kulliyāt), Ed. Saʿīd Nafīsī (Tehran: Ketābkhāneh Sanāyī, 1984).

- Jāmī, ʿAbd ar-Raḥmān, Naqd an-Nusūs, Ed. Āsim Ibrāhīm al-Kayyālī (Beirut: Dār al-Kutub al-Ilmiyah, 2005).

- Jorjānī, Ali bin Muhammad, The Definitions (at-Taʿrīfāt) (Tehran: Nasir Khusrou Pub., 1991).

- Laozi Daodejing: An Annotated Translation, tr. Esmaeil Radpour (Tehran: Zendagi Rūzāna Pub., 2017).

- Sayyid Haidar Āmulī, Jāmeʿ al-Asrār (Collection of Mysteries), Ed. Henry Corbin and ʿOsmān Ismāʿīl Yahyā (Tehran: Elmi-o-Farhangi Publication, 1989), p. 381.

English:

- Guénon, René, Insights into Islamic Esoterism and Taoism (NY, Hillsdale: Sophia Perennis, 2004).

- ———, The Great Triad, tr. H. D. Fohr (NY, Hillsdale: Sophia Perennis, 2001).

- Izutsu, Toshihiko, Sufism and Taoism: A Comparative Study of Key Philosophical Concepts (California: UC Press, 1984).

- Lings, Martin, “The Qoranic Symbolism of Water”, in Studies in Comparative Religion, Vol. 2, No. 3. (Summer, 1968).

- Meyer, Dirk, Philosophy on Bamboo: Text and the Production of Meaning in Early China (Leiden: Brill, 2012).