تلقی ابن عربی از "زمان" در کتاب الفتوحات المکیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب

چکیده

مفهوم زمان علیرغم اینکه مفهومی ساده و روشن به نظر می رسد در عرصۀ تأملات عقلانی از مقولاتی پیچیده و نزاع بر انگیز بوده است. آیا تنها با حضور آدمی است که زمان مطرح می گردد و در نتیجه زمان تنها در ذهن آدمی وجود دارد ؟ به فرض وجود زمان در جهان خارج آیا وجودی جدا از دیگر موجودات دارد و یا از اوصاف آنهاست؟ در همان فرض آیا زمان به بعضی از مراتب هستی مربوط می شود یا همه آنها را در بر می گیرد؟ پرسش‌هایی از این دست در نظریه پردازی فیلسوفان و متکلمان و عارفان پاسخ های گوناگونی یافته است. "زمان " دردیدگاه برجسته ترین عارف مسلمان؛ محیی الدین ابن عربی، تصویری دیگر یافته است. وی بر اساس روش خاصی که در کشف حقیقت برگزیده است و با تکیه به برخی از پیش فرض های هستی شناسانه ،با سرلوحه قرار دادن برخی از آیات قرآن و سخنان نبوی بر این باور است که زمان یا دهر همان تجلیات بی پایان خداوند در قالب اسماء الاهی است که لحظه به لحظه به صورت سلسله مراتبی در تمامی مراتب هستی می گسترد. هدف اصلی مقالۀ حاضر ارایه "روایتی توصیفی- تحلیلی" از دیدگاه ابن عربی است که بر محور آنچه که در کتاب الفتوحات المکیة آورده تنظیم گردیده است .

کلیدواژه‌ها

-      ابن عربی، محیی الدین، الفتوحات المکیة فی معرفة الاسرار المالکیة و الملکیة، چهار جلدی، المکتبه العربیة، مصر، 1393ق.

-      ـــــــــــــــــ ،  ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ،9جلدی، دار صادر، لبنان، 2007.

-      ـــــــــــــــــ ،  ایام الشأن، دائرة المعارف العثمانیه، هند، 1959.

-      ـــــــــــــــــ ،  عقلةالمستوفز، تصحیح و ترجمه محمد خواجوی، انتشارات مولی،  تهران، 1391.

-      ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله،  الشفاء، الطبیعیات ،تحقیق ابراهیم مدکور و سعید زاید، مکتبة آیت الله المرعشی، قم، 1405.

-      ابوزید، نصر حامد،  چنین گفت ابن‌عربی، برگردان سید محمد راستگو، نشر نی، تهران، 1387.

-      آشتیانی، سید جلال الدین، شرح مقدمه قیصری، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، 1365.

-      جامی‌، عبدالرحمان، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، 1369.

-      چیتیک، ویلیام،  ابن‌عربی میراث دار پیامبران، مترجمان محمد سوری و اسماعیل علیخانی ، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1393.

-      حکمت ، نصرالله، تقلید از خدا، انتشارات الهام،  تهران، 1393.

-      حسن زاده آملی،حسن، دروس  فصوص الحکم، بوستان کتاب، قم ،1387.

-      الصادقی، احمد،  عقل و هستی در اندیشه ابن عربی، منرجمان محمد رضا وصفی و مسعود انصاری، جامی، تهران، 1392.

-      عابدی شاهرودی، علی، (1374)، بررسی مقدماتی تئوری زمان،« کیهان اندیشه»، شماره ۶۳، صفحات ۳۲ تا ۶۱

-      فاضل تونی، محمدحسین، تعلیقه بر فصوص الحکم، انتشارات مولی، تهران، 1360.

-      قیصری، داوود،  رسایل قیصری، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، انتشارات دانشگاه مشهد، 1357.

-      کاشانی، عبدالرزاق، شرح فصوص الحکم، انتشارات بیدار، قم،1370.

-     موحد، محمد علی و صمد، شرح فصوص الحکم، نشر کارنامه، تهران، 1358.