«فنّ سماع طبیعی» الشفاء ارزیابی وضع کنونی تصحیح متن و چشم‌انداز آینده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

10.22034/iw.2020.239332.1432

چکیده

بیش از صد سال از انتشار جمله‌های طبیعیات و الهیات الشفاء، دانشنامه مشهور فلسفی ابن سینا، در مطبعه دارالفنون در تهران می‌گذرد. این اثر دو جلدی که به ویراست «چاپ سنگی طهران» نامبردار است، سنگ‌بنایی مهم در عرصه ابن سینا‌پژوهی در منابع عربی باید قلمداد گردد. این اثر موجبات التفات به کتاب الشفاء را در سطح ملی و بین‌المللی فزونی بخشید. در ایران قریب به نیم قرن پس از نشر آن، سه فن نخست طبیعیّات الشفاء به همّت محمد علی فروغی (1321-1294) به فارسی ترجمه شد. انتشار همین ترجمه بود که میرزا مهدی مدرس آشتیانی (1332-1268) را بر آن داشت تا مناقشات خود را به تفصیل ناظر به ترجمه کتاب از منظر متن‌شناسی و فلسفی بیان کند. بیرون از ایران، فن سماع طبیعی الشفاء به ترتیب در چهار کشور مصر، لبنان، ترکیه و آمریکا نشر یافت و قلمرو پژوهش در باب طبیعت‌شناسی ابن سینا در سطح جهانی گسترده‌تر شد. در این میان، چاپ قاهره (که در اوایل دهه 1950 میلادی انتشارش آغاز شد) در کنار چاپ سنگی طهران تأثیری شگرف بر پژوهشگران سنّت ابن سینا‌پژوهی مبتنی بر منابع عربی پدید آورد که تا آن روزگار عمدتاً نه از سنّت ابن سینا‌پژوهی لاتینی که قدمتی نهصد ساله داشت آگاهی داشتند و نه بدان ابراز تمایل نشان می‌دادند. بر پایه تصحیح‌های امروزی متن عربی و مطالعات و ترجمه‌های مبتنی بر آن متن، می‌توان گفت که ابن سینا حقیقتاً پس از تأثیر شگرفی که بر اروپا در سده‌های میانه و رنسانس داشته است، دیگر بار، جهانی شد.

کلیدواژه‌ها


 
-        آشتیانی، میرزا مهدی، مناقشات بر ترجمه فنّ سماع طبیعی شفاء ابن سینا از میرزا محمد علی خان فروغی، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1396.
-        ابن سینا، الطبیعیات من الشفاء، چاپ افست: بیدار، قم، ‎۱۳۶۴ش/ 1403ق؛ [چاپ اصلی: 1305 قمری، تهران، مطبعة دارالفنون]. 
-        ابن سینا، الشفاء، الطبیعیات: السماع الطبیعی، تصدیر و مراجعه: ابراهیم مدکور؛ تحقیق سعید زاید، مرکز تحقیق التراث ابن سینا، چاپ افست: قم، منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی،۱۳۶۳ش؛ [چاپ اصلی: قاهره، 1983].
-        ابن سینا، السماع الطبیعی من الکتاب الشفاء؛ تحقیق و تقدیم جعفر آل یاسین، بیروت: دار المناهل، ‎۱۹۹۶م.
-        ابن سینا، التعلیقات، تصحیح سید حسین موسویان، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1391.
-        ابن سینا، المباحثات، تصحیح محسن بیدارفر، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران. تهران، 1396.
-        ابن سینا، مختصر الأوسط فی المنطق، تصحیح سید محمود یوسف‌ثانی، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1396.
-        ابن سینا، القانون فی الطبّ، جلد اول، تصحیح نجفقلی حبیبی، بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا، همدان، 1397.
-        ابن سینا، فن سماع طبیعی، آسمان و جهان، کون و فساد از کتاب شفاء، انتشارات مولی، تهران، 1397. [چاپ اول فن اول 1316 و فن دوم و سوم 1319].
-        اسماعیلی، محمّد جواد، دینامیک ارسطو، فیلوپونوس، ابن سینا و بوریدان، رساله دکتری، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران، تهران، 1388.
-        خوانساری، آقا جمال،  الحاشیة علی الشفاء، تصحیح رضا استادی، قم، 1378.
-        درایتی، مصطفی، فهرستواره دست‌نوشت‌های ایران (دنا)، کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران، 1389.
-        درایتی، مصطفی، فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران، 1390- 1393.
-        درایتی، مصطفی، فهرستواره دست‌نوشت‌های ایران (دنا)، ویراست دوم، مؤسسه الجواد، مشهد، 1398.
-        قنواتی، جورج شحاته، مهرجان ابن‌سینا:مؤلّفات ابن‌سینا، قاهره، 1950.
-        مهدوی، یحیی،  فهرست نسخه‌های مصنفات ابن‌سینا، انتشارات دانشگاه تهران، 1333.