اعتدال بهاری، که در فارسی «نوروز» میخوانندش، هزاران سال است بشر را مجذوب خود داشته. پژوهش حاضر نشان میدهد نمودگار بهار و نوروز در ادبیات اسماعیلی، تقریباً در تمامی ادوار مهم تاریخی و در میراث ادبی سه گروه اصلی زبانی آن، عربی سرزمینهای خاستگاه اسلام، فارسی سنّتهای ایرانی و آسیای مرکزی، و زبانهای متنوّع جنوب آسیایی در شبه قارهی هند و پاکستان، فراوان است. گفتنی است بسیاری از این نمونههای ادبی برای نخستین بار در این مقاله عرضه میگردند، زیرا تنها در نسخ خطی انتشارنایافته یا آثار نادر محفوظ در مجموعههای شخصی یافته میشوند. این پژوهش تأثیرات سنن منطقهای را که موجب تنوّع ادبی در این ادبیات میشود، برمیرسد. استدلال این است که دو مضمون وحدتبخش در این سُنن پهناور رسوخ کرده: پدیدههای بهاری به مثابهی مثَلهایی از برکات امام زمان، و تقدّس-بخشی به آرایش بهاری زمین در زیّ رموزی که علم عالمَی روحانی و ورای تجربیات حسی را مینمایانند.
ابنسینا (1435)، الاشارات و التنبیهات، المجلد الاول، مع الشرح لنصیرالدین محمد بن محمد بن الحسن الطوسی و شرح الشرح لقطب الدین محمد بن محمد بن ابی جعفر الرازی، قم، نشرالبلاغه.
ابنسینا (۱۹۸۹)، الحدود، فی المصطلح الفلسفی عند العرب، دراسه و تحقیق عبد الامیر اعسم، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
زالی، مصطفی (۱۳۹۷) معانی دوگانه ضرورت نزد ابنسینا: پاسخ به اشکالی مشهور در قیاس موجهات ارسطو، فصلنامه حکمت سینوی، ۲۲(۶۰): ۵-۲۶.
سهروردی، شهابالدین (۱۳۷۵) حکمه الإشراق، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، جلد دوم، به تصحیح و مقدمه هنری کربن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سهروردی، شهابالدین (۱۳۹۲) حکمهالاشراق با شرح قطبالدین شیرازی و تعلیقات صدرالدین محمد شیرازی (ملاصدرا)، جلد ۲، تصحیح و تحقیق دکتر حسین ضیائی تربتی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
شیرازی، قطب الدین (۱۳۸۳) شرح حکمة الإشراق، به اهتمام عبدالله نورانی و مهدی محقق، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۲) شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفا، تصحیح، تحقیق و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طوسی، خواجه نصیرالدین (۱۳۶۱) اساس الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
عباسزاده، مهدی (۱۳۹۵) نظام معرفتشناسی اشراقی سهروردی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مصباح یزدی، محمد تقی (۱۳۸۶) شرح برهان شفاء (۱-۲)، تحقیق و نگارش محسن غرویان، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی-پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمد تقی (۱۳۸۷) شرح الهیات شفاء (۳)، تحقیق و نگارش عبدالجواد ابراهیمیفر، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی-پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمد تقی (۱۳۹۶) شرح برهان شفاء (۳)، تدوین و نگارش احمد فربهی، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی-پژوهشی امام خمینی.
یزدانپناه، سید یدالله (۱۳۸۹) حکمت اشراق: گزارش، شرح و سنجش دستگاه فلسفی شیخ شهابالدین سهروردی، تحقیق و نگارش مهدی علیپور، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
Aristotle (1994) Posterior Analytics. 2nd ed, edited, Translated with a commentary by Jonathan Barnes, Oxford, Clarendon Press.
Aminrazavi, Mehdi (2003) How Ibn Sīnian Is Suhrawardī’s Theory of Knowledge?” Philosophy East and West, 53(2): 203–14.
Black, D.L. (2006) ‘Knowledge (‘ilm) and Certitude (yaqīn) in al-Fārābī’s Epistemology’, Arabic Sciences and Philosophy, 16(1), pp. 11–45.
Bronstein, David (2016) Aristotle on Knowledge and Learning: The Posterior Analytics, Oxford: Oxford University Press.
Burnyeat, M.F. (2012) ‘Aristotle on understanding knowledge’, in Explorations in Ancient and Modern Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press: 115–144.
Dutant, Julien. (2015) “The Legend of the Justified True Belief Analysis.” Philosophical Perspectives, 29: 95–145.
Gerson, Lloyd P. 2009. Ancient Epistemology. Cambridge: Cambridge University Press.
Kaukua, Jari (2022) Suhrawardī’s Illuminationism, Leiden, The Netherlands: Brill.
Kaukua, Jari (2020) Avicenna's Outsourced Rationalism, Journal of the History of Philosophy, 58(2): 215-240.
Moss, Jessica (2021) Plato’s Epistemology: Being and Seeming, Oxford: Oxford University Press.
Pasnau, Robert (2013) Epistemology Idealized, Mind 122(488): 987–1021.
Pasnau, Robert (2017) After Certainty: A History of Our Epistemic Ideals and Illusions, Oxford: Oxford University Press.
Strobino, Riccardo (2021) Avicenna’s Theory of Science: Logic, Metaphysics, Epistemology, Berkeley: University of California Press.
