استادیار منطق، گروه منطق، مؤسّسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، ایران
10.22034/iw.2026.576805.1878
چکیده
بر اساس زمینهگرایی منطقی، بیش از یک منطقِ درست وجود دارد که هر یک در زمینۀ خاصّ خود اعتبار استدلالها را بهدرستی ارزیابی میکند. زمینهگرایان مدّعیاند که این رویکرد میتواند به دو چالش اساسیِ پیشروی بسیاری از انواع کثرتگرایی منطقی پاسخ دهد: نخست، استدلال فروپاشی که بر اساس آن پذیرش هنجارمندی منطق، کثرتگرایی را به وحدتگرایی فرو میکاهد؛ و دوم، اشکال تغایر معنایی که مطابق آن، کثرتگرایی منطقی مستلزم پذیرش تفاوت در معنای ادوات منطقی در نظامهای گوناگون و در نتیجه فروکاستن اختلاف میان آنها به نزاعی لفظی است. در این مقاله، با پذیرش پاسخ زمینهگرایی به این دو اشکال، میکوشیم نشان دهیم که زمینهگرایی منطقی همچنان نمیتواند چالشی جدّی برای وحدتگرایی منطقی بهشمار آید. بدین منظور، با تفکیک میان وحدتگرایی موضعی و وحدتگرایی فراگیر، استدلال میکنیم که زمینهگرایی نه میتواند مدّعی وجود بیش از یک منطق درست در یک زمینۀ واحد باشد و بدینترتیب مدّعای وحدتگرایی موضعی را نقض کند؛ و نه قادر است با ادّعای نبودِ منطق درست یا وجود بیش از یک منطق درست برای رابطۀ پیامد منطقی، وحدتگرایی فراگیر را ابطال نماید. افزون بر این، ملاحظات انتقادی دیگری نیز وجود دارد که پذیرش زمینهگرایی منطقی را بهعنوان صورتی موجّه از کثرتگرایی منطقی با دشواری مواجه میسازد.