جاویدان خرد

جاویدان خرد

از شیخ اکبر تا شیخ کبیر تبیین وحدت وجود در رسالۀ «التسویه بین الافاده و القبول»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار بازنشسته پژوهشکده تحقیق و توسعه سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی «سمت».
10.22034/iw.2026.574351.1875
چکیده
شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

از شیخ اکبر تا شیخ کبیر تبیین وحدت وجود در رسالۀ «التسویه بین الافاده و القبول»

نویسنده English

malihe moallem
پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی(سمت)
چکیده English

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که از این رساله، هشت مقولۀ مهم از اصل وحدت وجود قابل استحصال است که عبارتند از: حقیقت یکتایی وجود و سریان آن در جمیع صور و اشیاء، عینیت واجب‌الوجود با ذات، علم شهودی و حصولی، نسبت روح محمدی و جبرئیل، نسبت واجب و ممکن، ، خلق مدام و تسویه مفید وجود و قابل وجودو اهتمام عرفا به شرع و عرف.

شیخ محب‌الله الله‌آبادی، معروف به شیخ کبیر، از جمله مروجان و شارحانِ نامی مذهب شیخ اکبر، محی‌الدین ابن‌عربی در هندوستان است. لبّ عقاید وحدت وجودی شیخ کبیر را در یکی از آثار کِهین در وزن اما مهین در بطنِ وی به نام «رساله التسویه بین الافاده و القبول» می‌توان دنبال کرد که پیش از همه، خود به فارسی شرحی بر آن نگاشته است. رسالۀ مزبور گرچه در فضای فکری، اجتماعی و سیاسی آن دوره، هنگامه‌ای به‌پا کرد تا آنجا که با ردّیه‌هایی متعدد تخطئه شد، اما وجود نسخ متعدد از آن و تعداد شروح و تفاسیر نشان ازاعتبار و اهمیت این اثر دارد. این جستار به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به رسالۀ التسویه و نیز مکتوبات شیخ، به دسته‌بندی و تحلیل عقاید محب‌الله در خصوص وحدت وجود، مبتنی بر طریقت فکری ابن‌عربی اختصاص دارد.

کلیدواژه‌ها English

کلید واژگان: محی‌الدین ابن‌عربی
شیخ محب‌الله الله‌آبادی
وحدت وجود
التسویه بین الافاده و القبول
ابن ابی جمهور، محمدبن زین‌الدین (1405)، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه. به کوشش عراقی، مجتبی، ج. 1و4. دار سیدالشهداء للنشر. قم.
اکرام ، محمد؛ رود کوثر؛ لاهور، 1979
الله‌آبادی، محب‌الله (1395). شرح التسویه بین الافاده و القبول-. تصحیح و تعلیق معلم، ملیحه. انتشارات مولی. تهران.
الله‌آبادی، محب‌الله (بی‌تاa). انفاس الخواص. درگاه شیخ ‌محب‌الله. الله‌آباد. هند.
_______ (بی تا) عباده الخواص، درگاه شیخ محب الله، الله آباد
_______ (بی‌تاb). مکتوبات؛ ن. خ. ش. اف. 3126717. کتابخانه مولانا ابوالکلام آزاد. دانشگاه علیگر. هند.
_______ (بی‌تا c).  هفت احکام. ن. خ. درگاه شیخ محب‌الله. الله آباد. هند.
حجتی نجف‌آبادی، یاسر؛ چتراوی، مهرداد؛ خراسانی، محبوبه (1398). معرفی شرح فصوص‌الحکم محب‌الله الله‌آبادی و بررسی واژه‌های مهجور فارسی آن. نشریه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 53. 100-75.
حجتی نجف‌آبادی، یاسر؛ چتراوی، مهرداد؛ خراسانی، محبوبه (1399). بررسی سبک آموزشی و شیوه های صحیح تدریس در شرح فصوص الحکم محب الله اله آبادی. نثرپژوهی ادب فارسی، دوره 23، ش. 47، 51-29
رحمان علی، تذکره علمای هند؛ کراچی، 1961
شوکت حسین،ذکرالمعارف،الله آباد، 1342
علوی کاکوری،مسعود انور؛ کواکب، الله آباد،بی تا
علوی کرمانی،محمد بن مبارک؛سیرالاولیاء؛ لاهور، مرکز تحقیقات فارسی ایران پاکستان،1978
محمد باقر و منولال پاندی؛ سوانح عمری شیخ اکبر محب الله الله آبادی، الله آباد 1983
نظام الدین محمد ، تاریخ مشایخ الله آباد، الله آباد ، 1999
نظامی ، خالق احمد؛ طریقه مشایخ چشت؛ دهلی، ندوه المصنفین، 1953
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج 61، 67 و 84، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
وجیه‌الدین، اشرف (بی‌تا). بحر زخار. نسخه خطی شماره 256. کتابخانه مولانا ابوالکلام آزاد، دانشگاه علیگر.