ملاصدرای شیرازی و ملاهادی سبزواری و نقد نظریات حکما در مسئله وجود ذهنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور استان خراسان جنوبی

چکیده

در این مقاله، ابتدا با دلایلی نظیر حکم ایجابی به معدوم، محمول قرار دادن حقایق انتزاعی و اعتباری برای حقایق خارجی و انتزاع مفاهیم کلی و غیره، به اثبات مسأله ی وجود ذهنی پرداخته شده و در ادامه حکمایی چون فخر الدین رازی با طرح نظریه ی نسبت اضافه، فاضل قوشچی با بیان نظر مغایرت علم و معلوم و انکار عینیت آن دو و صدر الدین دشتکی با طرح مسأله ی قلب ماهوی و نظریه ی انقلاب ذاتی به ایراد اشکال و انکار مسأله ی وجود ذهنی پرداخته اند، که این نقادی ها از سوی دو حکیم متأله (ملاصدرا شیرازی و ملاهادی سبزواری) به بحث و پاسخ گزارده شده و در نهایت حکیم صدرالمتألهین شیرازی با ابداع نظریه ی انقلاب در هستی شناسی علم و تساوق علم با هستی محض و تجرد صرف و خروج آن از مقولات و ماهیات و نقش مصدریت و مظهریت نفس در علم و قیام صدوری صور علمی به نفس و منتفی دانستن قیام حلولی آنها به نظریه ی نهایی خود که مبتنی بر تطابق عوالم ذهن و عین می باشد، به اثبات مسأله ی وجود ذهنی می پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Philosophies of Mulla Sadra Shirazi and Mulla Hadi Sabzavari and Review of the epistemologists’ ideas on the subjective existence problem

نویسنده [English]

  • Zabihollah Ohadi
چکیده [English]

In this paper, some reasons such as affirmative provision for nonexistence, considering the abstract and nominal facts as portable for exterior facts and abstraction of general concepts, etc., are first introduced to prove the subjective existence problem. Then, the theory of addition relation proposed by some epistemologists like Fakhr al-Din al-Razi is introduced. The problem of subjective existence has been challenged by Fazel Ghoushchi’s idea about the disagreement of knowledge and apparent and identity denial of both, and also by Sadr-al-Din Dashtaki’s idea about the problem of existential counterfeiting and the theory of intuitive revolution.
These reviews have been discussed and answered by two theologians, Mulla Sadra Shirazi and Mulla Hadi Sabzavari. Finally, the epistemologist Sadr-al Mote’alehin Shirazi innovates the theory of ‘The revolution in the ontology of knowledge’ and ‘the coupling of knowledge and pure existence and abstraction’. This philosopher brings the discussion out of the issues and essences and considers the manifestation and origination role of the soul in knowledge and soul rising of the scientific forms and ruling out the immanent rising of them and consequently presents his final theory that is based on the conformity of the subjective and objective universes and ultimately proves the problem of the subjective existence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • subjective existence
  • objective existence
  • existential conformity
  • substantive conformity

-         ابراهیمی ‌دینانی، غلامحسین، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی، تهران، 1388.

-         ابن­سینا، حسین­بن­عبدالله، التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوی، مکتبه الإعلام الإسلامی، قم،1411ق.

-         الایجی، عضدالدین، المواقف فی علم الکلام، عالم الکتب، بیروت، بی­تا

-         بهمنیار، ابوالحسن، التحصیل، تصحیح مرتضی مطهری، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1360.

-         تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، عالم الکتب، بیروت، 1409ق.

-         جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه)، مرکز نشر اسراء، قم، 1386.

-         دشتکی، صدرالدین، حاشیة علی  الشرح الجدید للتجرید، نسخه خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ش1755و1998، بی­تا.

-         رازی، فخرالدین، المباحث المشرقیة، تحقیق محمدالمعتصم البغدادی، انتشارات ذوی‌القربی، قم، 1428ق.

-         سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، تصحیح و تعلیق حسن زاده آملی، نشر ناب، تهران، 1432ق.

-         سهروردی، شهاب­الدین یحیی، مجموعه مصنفات، جلد اول، پژوهشگاه علوم انسانی، تهران، 1380.

-         صدرالمتألهین، محمد­بن­ابراهیم، الشواهد الربوبیة، بنیاد حکمت اسلامی‌ صدرا، تهران، 1380.

-         صدرالمتألهین، محمد­بن­ابراهیم، الأسفار الأربعة، جلد اول، بنیاد حکمت اسلامی ‌صدرا، تهران، 1383.

-         طباطبائی، محمد حسین، نهایة الحکمة، مؤسسه النشرالاسلامی، قم، 1416ق.

-        طوسی، نصیرالدین، تجرید الاعتقاد، انتشارات شکوری، قم، 1378.

-         قوشچی، علاءالدین علی بن محمد، شرح تجرید العقائد، نسخه خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره 128550، بی‌تا.

-         لاهیجی، عبدالرزاق، شوارق الإلهام، جلد اول و سوم، مؤسسه امام صادق (ع)، قم، 1425ق.

-         مطهری، مرتضی، شرح مبسوط منظومه، انتشارات صدرا، تهران، 1381.