جاویدان خرد

جاویدان خرد

سرچشمه حکمت: پژوهشی در نسبت اغاثودمون با هرمس، ابوالحکماء

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی
چکیده
آغاثاذیمون و هرمس، در متون کهن یونانی و مصری به داشتن علوم رمزی از قبیل کیمیاء و حکمت شناخته می‌شوند و نیز آن دو را سرچشمه همه دانش‌ها و حتی صنایع به شمار می‌آورند که علوم از منبع الهی و قلمرو فوق طبیعت، برای آنها حاصل شده است. نزد صابئین و سپس در جهان شناسی حکمای مسلمان این تفکر نمود بیشتری پیدا کرده و بیشتر رنگ دینی به خود گرفته است. چنانکه هرمس با ادریس (ع) و آغاثاذیمون با شیث (ع) تطبیق داده می‌شود. در این چارچوب فکری، برای فراگیری علوم و حکمت نیاز به وجود استاد و راهنما است که گاهی این استاد، معنوی است. به این معنا که ورای قلمرو زمان و مکان، به هدایت طالبان و مشتاقان می‌پردازد. در منظر سهروردی و حکمای پس از او چنین نقشی، با جایگاه رب النوع و نیز طباع تام، قابل تطبیق است. سهروردی و سایر حکمای سلامی معتقدند که فلسفه منشأ الهی داد و بواسطه کسانی مانند هرمس به دست بشر رسیده است. بنابراین هرمس «ابوالحکماء» است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Origin of Wisdom: An Investigation of relationships among Hermes and Agathodaimon, father of philosophers

چکیده English

In ancient Greek and Egyptian texts, Agathodaimon and Hermes are known to have occult science that is the study of a deeper spiritual reality that extends beyond pure reason and the physical sciences .Also they were the source of all knowledges and industries, through their connection with the divine source and metaphysics. Thinking so in Sabein cosmology and then in Islamic Philosophy world view became stronger and more religious. In doing so Hermes has identified with Edris and Agathodaimon with Sheith. In this framework of thought, It is necessary the existence of a master and guide which is sometimes beyond the realm of time and space. He is a spiritual teacher, which in Sohrawadi and later sages is identified with spatial and personal deity (god). Sohrawadi and other Islamic Philosopher believe that philosophy is a revelation from God through the sages like Hermes. Therefore Hermes is the father of philosopher.

کلیدواژه‌ها English

Agathodaimom
Hermes
Sabein
Hekmat
-         ابن ابی اصیبعه، عیون الأنباء فی طبقات الأطباء، به کوشش نزار رضا، بیروت، بی تا.
-         ابن جلجل، طبقات الاطباء و الحکماء، به کوشش فؤاد سید، معهد الفرنسی للآثار الشرقیه بالقاهره، 1955.
-          ابن زولاق، فضائل مصر و اخبارها و خواصها، تحقیق علی محمد عمد، مکتبه الخانجی، قاهره 1420ق/2000.
-         ابن عبری، تاریخ مختصر الدول، به کوشش انطوان طالحانی الیسوعی، بیروت، 1403ق.
-         ابن فاتک، مختار الحکم و محاسن الکلم، به کوشش عبدالرحمن بدوی، بیروت، 1980.
-         ابن ندیم، الفهرست، به کوشش رضا تجدد، 1350 ش/ 1971 م.
-         ابوریحان بیرونی، آثار الباقیه عن القرون الخالیه، به کوشش ادوارد زاخائو، لایبزیگ، 1878/1923.
-         اباذری، یوسف، زهره بهجو، مراد فرهادپور، وهاب ولّی، ادیان جهان باستان (ج 2، مصر و بین النهرین)، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، 1372.
-         افلاطون، دورة آثار، محمد حسن لطفی، چاپ سوم، تهران، 1380.
-          بلینوس (بلیناس)، سر الخلیقة و صنعة الطبیعة (کتاب العلل)، تحقیق اورسلا ایسر، معهد التراث العلمی العربی، الحلب، 1979.
-         محمد بن زکریای رازی، کتاب الاسرار و سرّ الاسرار، به کوشش محمد تقی دانش پژوه، تهران 1343.
-         رازی، ابوحاتم، أعلام النبوة، دارالساقی و مؤسسه العربیه للتحدیث الفکری، بیروت، 2003.
-         رسائل اخوان الصفا، بیروت (افست قم، 1405).
-          زهرا زارع، شهرام پازوکی، «نقدی بر تبارشناسی اشراقیان»، در جاویدان خرد، ش28، پاییز و زمستان 1394، صص27-40.
-         سجستانی، (منسوب به ابوسلیمان)، صوان الحکمة و ثلاث رسائل، به کوشش عبدالرحمن بدوی، تهران، 1974.
-         سجستانی، ابو یعقوب، کتاب الافتخار، به کوشش اسماعیل قربان حسین پوناوالا، دارالغرب الاسلامی، بیروت، 2000.
-         سزگین، فؤاد، تاریخ نگارش­های عربی، ترجمه مهران ارزنده، شیرین شادفر، وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1380 ش.
-         سهروردی،شهاب الدین یحیی، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، به کوشش هانری کربن، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، 1380
-         شهرستانی،ابوالفتح محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، به کوشش محمد بن فتح الله بدران، چاپ قاهره، افست قم 1367 ش.
-         شهرزوری، شمس الدین،  نزهة الارواح فی تاریخ الحکماء و الفلاسفة، چاپ خورشید احمد  ایم ای، حیدر آباد دکن، 1976/ 1396.
-         صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت، 1991.
-         صدرالدین شیرازی، المبدأ و المعاد، چاپ سید جلال الدین آشتیانی، قم 1380.
-         صدرالدین شیرازی،رسالة فی الحدوث (حدوث العالم)، چاپ سید حسین موسویان، تهران 1378 ش.
-         صدرالدین شیرازی، شرح و تعلیقه بر الهیات الشفاء شیخ الرئیس ابوعلی ابن‌سینا، نجفقلی حبیبی، تهران، 1382 ش.
-         فخررازی، المطالب العالیة من العلم الالهی، تحقیق الدکتور أحمد حجازی السقّا، دار الکتاب العربی بیروت، 1987.
-     قفطی، جمال الدین ابی الحسن یوسف،  تاریخ الحکماء وهو مختصر الزوزنی من کتاب إخبار العلماء بأخبار الحکماء، به کوشش ژولیوس لیپرت، افست بغداد 1419، لایبزیگ 1903.
-     کربن، هانری،  اسلام در سرزمین ایران (چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی 2؛ سهروردی و افلاطونیان ایران)، ترجمة رضا کوهکن، موسسة پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، 1390.
-         کندی، یعقوب بن اسحق،  رسائل الکندی الفلسفیه، چاپ محمد عبدالهادی ابو ریده، قاهره، 1369/ 1950 م.
-         مجریطی، ابوالقاسم مسلمه بن احمد (منسوب)، غایة الحکیم و احق النتیجتین بالتقدیم، به کوشش ه. ریتر، هامبورگ 1927.
-         مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، به کوشش شارل پلا، بیروت، 1966.
-         همو، التنبیه والاشراف، به کوشش ام. جِی҆. دُ خویه، لیدن 1894 (1967).
-          مقدسی، مطهر بن طاهر (منسوب به احمد بن سهل بلخی)، البدء و التاریخ، پاریس، 1899.
-         ناس، جان بی. تاریخ جامع ادیان، ترجمة علی اصغر حکمت، تهران 1377 ش.
-         نصر، سید حسین،  «هرمس و نوشته های هرمسی در جهان اسلام»، ضمیمه مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، سال 10، ش 2، تهران 1341 ش.
-         نویری، شهاب الدین احمد به عبدالوهاب، نهایة الارب فی فنون الادب، قاهره، 1427/ 2007 م.
-         یاقوت حموی، معجم البلدان، به کوشش فردیناند و وستنفلد، لایبزیگ، 1866- 1873 (افست تهران 1965 م).
-         یعقوبی، احمد بن اسحق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر (بی‌تا).
 
-          M. Berthelot, Les Origines de l'alchimie, Paris 1885.
-          Kevin van Bladel, The Arabic Hermes (From Pagan Sage to Prophet of Science), Oxford 2009.
-          Brian P. Copenhaver, Hermetica, (The Greek Corpus Hermeticum and the Latin Asclepius in a new English translation), Cambridge 2002.
-          Henry Corbin; En Islam iranien: aspects spirituels et philosophiques, Gallimard 1971- 1972.
-          Dictionary of Gnosis and Western Esotericism, edited by Wiuter J. Hanegraaf, Lieden 2008, s.v. 'alchemy ii: antiquity-12th century'» (by Bernard D. Haage); s.v. ' hermes Trismegistus I: Antiquity' (by Roelof Van Den Broek).
-          EI2, 1960, s.v. AGHATHUDHIMUN (by M. Plessner).
-          EI3,2008 s.v. Agathodaimon, (by G. Strohmaier).
-          G. R. S. Mead, Thrice-Greatest Hermes (studies in Hellenistic Theosophy and Gnosis), London & Benaras 1906.
William Smith, A New Classical Dictionary of Greek and Roman (Biography, Mythology and Geography), NewYork 1862.