بررسی چگونگی اطلاق «موجود» بر موجودات از دیدگاه فارابی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه اسلامی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

از دیدگاه ارسطو، موضوع مابعدالطبیعه یعنی «موجود»، نه بر اساس اشتراک معنوی و نه بر اساس اشتراک لفظی بلکه به طریق «نسبت به چیزی» بر موجودات اطلاق می‌گردد. به عبارت دیگر «موجود»، نه به گونه‌ای یکسان بلکه به تقدم و تأخر بر موجودات حمل می‌شود. اولین اطلاق «موجود»، جوهر است و بقیه موجودات به جهت نسبتی که با آن دارند موجود خوانده می‌شوند. تأمل در آثار فارابی نشان می‌دهد که فارابی در اطلاق «موجود» بر موجودات به تشکیک سینوی دست نیافته و به تبع ارسطو، اطلاق موجود بر موجودات را نه بر اساس اشتراک لفظی می‌داند و نه بر اساس اشتراک معنوی. از دیدگاه فارابی، موجود، به یک معنا و به طور یکسان بر مقولات حمل نمی‌شود؛ بلکه بنابر تقدم و تأخر بر آنها اطلاق می‌گردد. این تقدم و تأخر بر اساس نیازمندی و یا استقلال مقولات در وجود است. علاوه بر این، به نظر می‌رسد فارابی در آثار خود از الگوی ارسطویی این نوع حمل یعنی حمل موجود در سطح مقولات، فراتر رفته و آن‌ را در سطح طولی یعنی حمل موجود بر موجود اول و ثوانی و سپس سایر مخلوقات نیز بیان می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study on How beings are said to Be Based on Farabi's Viewpoints

نویسنده [English]

  • Leila Kiankhah
چکیده [English]

Aristotle considered being neither univocal nor equivocal, but as the third kind i.e. Pros hen because he believed that being is said being in relation to one point.  In other words, this term is applied to the beings for their priority and posteriority in being.   The first usage of the term signifies the substance and other beings are said "being" as they are in relation to substance. Reviewing Farabi's thoughts reveals that unlike Avicenna that believed in Tashkik of the concept of "being", Farabi followed   Aristotle's' thoughts and his argument about focal meaning which doesn't refer to equivocality or univocality of "being". Farabi was of the opinion that the term isn't applied equally to all beings, but based on their priority and posteriority in being. In addition, he extended the account of Aristotle's doctrine of the different senses of being in the different categories beyond Aristotle's own use to cover the relation between sensible substances and the First and Second Being.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farabi
  • Aristotle
  • being
  • Beings
  • Categories
  • First being

منابع

-        ابن‌باجه، تعالیق ابن باجة در المنطقیات للفارابی، تصحیح و مقدمه: محمد تقی دانش پژوه، ج3، مکتبة آیة الله المرعشی، قم، 1408.

-        ابن‌سینا، الهیات شفاء، مکتبة آیة الله مرعشی نجفی، قم، 1404 .

-        ابن‌سینا، منطق شفاء، مقدمه ابراهیم مدکور، منشورات مکتبة آیة الله المرعشی، قم، 1406.

-        ابن سینا، المباحثات، تحقیق و تعلیق محسن بیدار فر، انتشارات بیدار، قم،1413.

-        ارسطو، منطق، عبدالرحمن بدوی، وکالة المطبوعات، کویت، دارالتعلیم، بیروت،1980.

-        ارسطو، متافیزیک، ترجمه دکتر شرف الدین خراسانی، نشر گفتار، تهران ،1367.

-        ایلخانی، محمد، « نظریه تشابه در یونان»، فلسفه، شماره 12، 1385.

-        حسینی، سید احمد، اکبریان، رضا، «مقایسة آموزة مقولات در دو کتاب مقولات و متافیزیک ارسطو»، معرفت فلسفی، شمارة 23،1388.

-        فارابی، إحصاءالعلوم، مقدمه و شرح علی بوملحم، بیروت، مکتبة الهلال، 1996م.

-        فارابی، الحروف، مقدمه و تصحیح: محسن مهدی، بیروت، دارالمشرق ،1986.

-        فارابی، المنطقیات للفارابی، تصحیح و مقدمه: محمد تقی دانش پژوه، مکتبه آیة الله المرعشی قم ،1408.

-        فارابی، تحصیل السعادة، مقدمه و تصحیح: جعفر آل یاسین، دار أندلس، بیروت، 1403ه. ق.

-        فارابی، السیاسةالمدنیة، مقدمه و تصحیح، فوزی متری نجار، المکتبة‌الزهراء، قم، 1366ه. ش.

-        فارابی، فصول منتزعة، مقدمه و تصحیح: فوزی متری نجار، المکتبةالزهراء، قم، 1405ه. ق.

-        فارابی، فلسفة أرسطوطالیس، مقدمه و تصحیح: محسن مهدی، دارالمشرق، بیروت،1961.

-        فارابی، آراء اهل مدینة الفاضلة، مقدمه، شرح و تعلیق: دکتر علی بو ملحم، مکتبة الهلال، بیروت ،1995ه. ق.

-        فارابی، کتاب الواحد والوحدة، مقدمه، تصحیح و تعلیق: محسن مهدی، الدار البیضاء،1990ه. ق.

-         فارابی، رسالة جوابات لمسائل سئل عنها در الأعمال الفلسفیة، مقدمه، تصحیح و تعلیق: دکتر جعفر آل یاسین، دار المناهل، بیروت،1413ه. ق.

-        فارابی ، فی أغراض مابعدالطبیعة، تحقیق و تصحیح انتقادی: لیلا کیان‌خواه، جاویدان خرد، شمارة 26 ، 1393.

-       Aristotle, The complete work of Aristotle, edited by Barnes, USA , Prinston university press,1995.

-       Alexander of aphrodisiac, on Aristotle Metaphysics 4, Translated by Arthur Madigan, London duckworth, 1993.

-       Hansen, Heine 2012 , John Pagus on Aristotle's Categories: A Study and Edition of the Rationes super Praedicamenta Aristotelis. Leuven University Press, Leuven.

-       Rashed, Marwan, 2008, Al-Fārābī’s Lost Treatise On Changing Beings and the Possibility of a Demonstration of the Eternity of the World, "Arabic Sciences and Philosophy" 18:19–58.

-       Rashed, Marwan, 2009, On the authorship of the treatise on the harmonization of the opinions of the two Sages attributed to al-fārābī, in "Arabic science and philosophy", 19: 43-82.

-       Treiger, Alexander (2012), "Avicenna’s Notion of Transcendental Modulation of Existence (taškīk al-wuǧūd, analogia entis) and Its Greek and Arabic Sources", in Islamic philosophy, science, culture, and religion: studies in honor of Dimitri Gutas, Ed. By Felicitas Opwis and David Reisman, Brill, Leiden, 327-363.