جاویدان خرد

جاویدان خرد

بررسی هویت فلسفه اسلامی در آثار علامه طباطبایی ره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی از دانشگاه تهران، سال سوم درس خارج حوزه علمیه قم
2 دانشکده الهیات پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
چکیده
در سده گذشته بررسی هویت فلسفه اسلامی اعم از چیستی و هستی آن، یکی از موضوعات مورد بحث مستشرقین غربی و متفکرین اسلامی بوده است. آیا فلسفه اسلامی دارای یک هویت متمایز است؟ بدین معنا که آیا می‌توان درباره آن گفت هم اسلامی است و هم هویتی جدا از کلام اسلامی و فلسفه یونان دارد؟ در این باره پاسخ‌های گوناگونی در ردّ یا دفاع از آن ارائه شده است. یکی از بزرگترین فیلسوفان معاصر که بررسی‌های گسترده‌ای در این باره انجام داده و در آثار خود تلاش نموده است تا به تبیین هویت فلسفه اسلامی و دفاع از آن بپردازد علامه طباطبایی است.
این تحقیق با توجه به آثار علامه طباطبایی به سه سوال درباره هویت فلسفه اسلامی یعنی ارتباط اسلام با فلسفه، چیستی فلسفه اسلامی و هستی فلسفه اسلامی از منظر علامه پاسخ می‌دهد. به نظر علامه طباطبایی اسلام دینی فطری و جهانی است و نباید آن را در قشری خاص از مخاطبین محدود کرد. اندیشه فلسفی نیز امری فطری است و اسلام آن را به رسمیت شناخته و در ردیف تفکر مذهبی قرار داده است. فلسفه اسلامی در چیستی و ماهیت فلسفی و برهانی خود، اگر چه با کلام اسلامی متمایز است اما تفاوتی با فلسفه یونان نمی‌کند بلکه تمایز فلسفه اسلامی با فلسفه یونان در هستی و تحقق خارجی آن است؛ یعنی در ابتکاراتی است که در سه بخشِ 1-کمیت مسائل فلسفی 2- انسجام و ترتب خاص در بین مسائل فلسفی 3- زنده بودن و پویایی در ابعاد مختلف که در طول سالیان متمادی بدست آورده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

the identity of Islamic philosophy of ALLAME TABATABAEI view

نویسندگان English

mohsen hosein nia 1
Seyyed Mohammadali Dibaji Farahvashani 2
1 University of Tehran، howzeh of qom
2 Faculty of Theology, Farabi Campus, UT, Qom, Iran
چکیده English

در سده گذشته بررسی هویت فلسفه اسلامی اعم از چیستی و هستی آن، یکی از موضوعات مورد بحث مستشرقین غربی و متفکرین اسلامی بوده است. آیا فلسفه اسلامی دارای یک هویت متمایز است؟ بدین معنا که آیا می‌توان درباره آن گفت هم اسلامی است و هم هویتی جدا از کلام اسلامی و فلسفه یونان دارد؟ در این باره پاسخ‌های گوناگونی در ردّ یا دفاع از آن ارائه شده است. یکی از بزرگترین فیلسوفان معاصر که بررسی‌های گسترده‌ای در این باره انجام داده و در آثار خود تلاش نموده است تا به تبیین هویت فلسفه اسلامی و دفاع از آن بپردازد علامه طباطبایی است.
این تحقیق با توجه به آثار علامه طباطبایی به سه سوال درباره هویت فلسفه اسلامی یعنی ارتباط اسلام با فلسفه، چیستی فلسفه اسلامی و هستی فلسفه اسلامی از منظر علامه پاسخ می‌دهد. به نظر علامه طباطبایی اسلام دینی فطری و جهانی است و نباید آن را در قشری خاص از مخاطبین محدود کرد. اندیشه فلسفی نیز امری فطری است و اسلام آن را به رسمیت شناخته و در ردیف تفکر مذهبی قرار داده است. فلسفه اسلامی در چیستی و ماهیت فلسفی و برهانی خود، اگر چه با کلام اسلامی متمایز است اما تفاوتی با فلسفه یونان نمی‌کند بلکه تمایز فلسفه اسلامی با فلسفه یونان در هستی و تحقق خارجی آن است؛ یعنی در ابتکاراتی است که در سه بخشِ 1-کمیت مسائل فلسفی 2- انسجام و ترتب خاص در بین مسائل فلسفی 3- زنده بودن و پویایی در ابعاد مختلف که در طول سالیان متمادی بدست آورده است.

کلیدواژه‌ها English

هویت فلسفه اسلامی
فلسفه یونان
کلام اسلامی
علامه طباطبایی
اسلام و فلسفه
-     قرآن کریم
-     اردستانی، محمدعلی، قاسمعلی کوچنانی، ابداعات فلسفی علامه طباطبایی، چاپ اول، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، 1388.
-     ابراهیمی دینانی، غلامحسین، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، ج2، انتشارات طرح نو، تهران، 1379.
 
-     الجابری، محمد عابد، نحن و التراث؛ قراءات معاصرة فی تراثنا الفلسفی، الطبعة السادسة، المرکز الثقافی العربی، بیروت، 1993.
-     الجابری، محمد عابد، سیدمحمد آل مهدی (مترجم)، ما و میراث فلسفی مان، نشر ثالث، تهران، 1387.
-     بدوی، عبدالرحمن، التراث الیونانی فی الحضاره الاسلامیه، دراسات لکبار المستشرقین، الطبعة الاولی، مکتبة النهضة المصریة، قاهره، 1940م.
-     (جمعی از نویسندگان)، بوستان کتاب، مرزبان وحی و خرد، چاپ اول، بوستان کتاب، قم‏، 1381.
-     خسروپناه، عبدالحسین، بهار1384، هویت فلسفه اسلامی، مجله قبسات، شماره 35، صص97-116.
-   دیباجی، سید محمدعلی؛ اسلامی، سیدمحسن، زمستان 1391، بررسی مفهوم فلسفه اسلامی در آثار شهید مطهری، مجله آیینه معرفت، شماره33، صص88-105.
-     رنان، ارنست،  عادل زعیتر (مترجم)، ابن رشد و الرشدیة، داراحیاء الکتب العربیة، الطبعة الثانیة، القاهرة، 1957.
-     رحیمیان، سعید، هویت فلسفه اسلامی،  چاپ اول، بوستان کتاب، قم، 1383.
-     رنان، ارنست، کامران رامین) مترجم)، زمستان 1368، درباره علوم عربی و هنر اسلامی، مجله ایران شناسی، شماره 4، از صفحه 726 تا 740.
-     سامی النشار، نشأة الفکر الفلسفی فی الاسلام، الجزء الاوّل، الطبعة التاسعة، دارالمعارف، قاهره، 1971.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، رسائل توحیدی، چاپ دوم، بوستان کتاب، قم، 1388الف.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، شیعه در اسلام، چاپ پنجم، مؤسسه بوستان کتاب، قم،  1388ب.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، علی و فلسفه الهی، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامی، قم‏،  1388ج.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، بررسی های اسلامی، چاپ دوم، مؤسسه بوستان کتاب، قم،  1388د.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، نهایة الحکمة، چاپ هجدهم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم‏، قم، 1382.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، اصول فلسفه رئالیسم، چاپ دوم، بوستان کتاب، قم،  1387الف.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، رسالت تشیع در دنیای امروز، چاپ دوم، بوستان کتاب، قم،  1387ب.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، شیعه، چاپ دوم، مؤسسه بوستان کتاب، قم،  1387ث.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، مجموعه رسائل علامه طباطبایی، ج2، رسالة الولایة، چاپ اول، مؤسسه بوستان کتاب، قم،  1387ج.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، مجموعه رسائل علامه طباطبایی، ج1، رساله علی و فلسفه الهی، چاپ اول، مؤسسه بوستان کتاب، قم، 1387ج.
-     طباطبایى، سید محمد حسین‏، برهان، چاپ دوم، مؤسسه بوستان کتاب، قم‏،  1387ر.
-     طباطبایی، سید محمد حسین، مجموعة الرسائل لعلامة الطباطبایی، رساله الاعتباریات، چاپ اول، باقیات، قم،1427هـ .
-     طباطبایی، سید محمد حسین، سید محمدباقر موسوی همدانی(مترجم)، ترجمه تفسیر المیزان، چاپ پنجم، دفتر انتشارات اسلامی،1374.
-     طباطبایی، سیدمحمد حسین، بدایة الحکمة، موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، قم، بی‌تا.
-     عبدالرزاق، مصطفی، تمهید لتاریخ الفلسفة الاسلامیة، لجنة التالیف و الترجمة و النشر، القاهره،  1944م.
-     عبودیت، عبدالرسول، پاییز و زمستان 1382، آیا فلسفه اسلامی داریم؟، مجله معرفت فلسفی، سال اول، شماره 1و2، از صفحه 27 تا 42.
-   علی پور، ابراهیم، درآمدی بر چیستی فلسفه اسلامی؛ گفت و گو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه، چاپ اول، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، تهران،  1389.
-   علی وحیدی، حمزه، مرداد 1382، علل انحطاط مسلمانان؛ مقایسه دیدگاه­های شهید مطهری و شیخ محمد عبده، مجله معرفت، شماره68، صص87-95.
-   کربن، هانری، (تدوین: محمدامین شاهجویی زیر نظر شهرام پازوکی)، مجموعه مقالات، مقاله زندگی، شخصیت و آثار ملاصدرا شیرازی، چاپ اول، انتشارات حقیقت، تهران، 1384.
-   کربن، هانری، (تدوین: محمدامین شاهجویی زیر نظر شهرام پازوکی)، مجموعه مقالات، مقاله سهروردی و حکمت اشراق، چاپ اول، انتشارات حقیقت، تهران، 1384.
-     کربن، هانری، ترجمه سید جواد طباطبایى، تاریخ فلسفه اسلامى، چاپ دوم، انتشارات کویر، تهران، 1377.
-   کرمی، محمد تقی، دیماه 1380، گفتمان فلسفی در اندیشه معاصر عرب- قسمت پایانی-، مجله پگاه حوزه، شماره 34، در دسترس در پایگاه پگاه حوزه؛ http://daftarmags.ir
-   گوتاس، دیمتری، تفکر یونانی، فرهنگ عربی، نهضت ترجمه کتاب‌های یونانی به عربی در بغداد و جامعه آغازین عباسی (قرن های دوم تا چهارم/ هشتم تا دهم)، ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی، مرکز دانشگاهی، تهران، 1381.
-     لیمن، الیور، اردیبهشت 1385، مفهوم فلسفه در اسلام، مجله اطلاعات حکمت و معرفت، سال اول، شماره 3، صص 80 تا 81.
-     ملکیان، مصطفی، فلسفه اسلامی؛ هستی و چیستی، مجله نقد و نظر، بهار و تابستان 1385،شماره 41 و42، از صفحه 118 تا 167
-     مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج11، کلیات علوم اسلامی، چاپ پنجم، صدرا، قم، 1382.
-     مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج2، مقدمه‌ای بر جهان بینی اسلامی (انسان و ایمان)، چاپ پنجم، انتشارات صدرا، تهران، 1382.
-     نصر، سید حسین، سنت عقلانی اسلامی در ایران، چاپ اول، انتشارات قصیده سرا، تهران، 1383.
-     نصر، سید حسین، الیور لیمن، تاریخ فلسفه اسلامی، مقاله حکمت مشرقی ابن‌سینا، چاپ اول، انتشارات حکمت، تهران، 1383.
-   نصر، سید حسین، قرآن و حدیث منبع و الهام بخش فلسفه اسلامی، مترجم: محمد محمدرضایی، مجله نامه مقید، زمستان، 1376، شماره 12، صص 4-18.
-   نصری، عبدالله، آینه‌های فیلسوف؛ گفت وگوهایی در باب زندگی، آثار و دیدگاه‌های استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی، چاپ اول، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش)، تهران، 1380.