جاویدان خرد

جاویدان خرد

جایگاه بدن در نفس شناسی صدرالمتالهین (بررسی هفت مبحث از علم النفس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان
چکیده
در مباحث انسان شناسی فلسفی غالبا مسائل مرتبط با بدن، تحت الشعاع نفس و مسائل آن واقع شده و نقش بدن در ترسیم هویت انسان، تا حد زیادی مورد غفلت قرار گرفته است. بی شک معرفت نفس و شناخت حقیقت وجودی انسان نیازمند مقدماتی است که شناخت بدن و آثار و لوازم آن، یکی از ضروری ترین آن هاست. در این نوشتار شناخت نفس و انسان شناسی فلسفی در اندیشه ی صدرالمتالهین، با محوریت بدن مورد توجه قرار گرفته است. ویژگی های بدن جسمانی گاه به نحو ایجابی در شناخت اوصاف و احکام نفس دخالت دارند؛ مانند نحوه ی استفاده از این ویژگی ها در تعریف نفس یا در اثبات جسمانیه الحدوث بودن نفس؛ اما برخی ویژگی های بدن به نحو سلبی در شناخت نفس مؤثرند، به عنوان مثال ماده‌ی بدنی دارای کمیت، وضع، انقسام پذیری و تناهی افعال است و ضعف، کهولت و خستگی عارض آن می‌گردد؛ مزاج بدنی همواره با انفعال و تغییر و دگرگونی همراه است و در انجام افعال خود، نیازمند ابزار و آلات جسمانی است؛ به علاوه علم به بدن و افعال آن نیز، حصولی و تابع وضع و محل است. با سلب این ویژگی ها از برخی ساحت های وجودی انسان می توان به تحلیل و تبیین بسیاری از مسائل نفس پرداخت. مسائلی همچون اثبات وجود نفس، تجرد قوه ی خیال و قوه ی عاقله از جمله مسائلی هستند که صدرالمتالهین با بهره گیری از شناخت بدن و ویژگی های بدنی به نحو سلبی به توضیح و تحلیل آنها می پردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of body in Mula Sadra`s Psychology (7 Issues of Psychology)

نویسندگان English

Forough Rahimpoor
Majid Yarian
the department of theology, the faculty of literature, the university of Isfahan
چکیده English

The questions about the body issues in discussion of philosophical anthropology overshadowed by the mind issues and the role of body in human identity is largely neglected. Actually knowing the truth of the human existence requires some prefaces; so identification of the body is one of the most important of them. Recognition the Nature of body and its works and effects is one of the most necessary arrangements towards self-knowledge. In this paper the issues and the provisions of mind are studied from the background of body and understanding of mind and philosophical anthropology at the thought of Mulla Sadra is noticed with a focus on the body. Physical body features sometimes contribute positively to the recognition of the qualities and the rules of the mind; like it’s usage in the definition of mind and corporeal creation of mind. But some of the body's features are negatively effective in the knowledge of mind. For example: The body material has quantity and condition; Body has limitation in the actions; it becomes weak and old; it changes; it does the actions by Physical tools and the knowledge of body needs the special location. Proving the existence of mind, proving Immaterial being of imagination and intellect are the issues that Mulla Sadra utilizes by knowledge of the body and physical features –in a negative way- to explain and analyze them.

کلیدواژه‌ها English

Body
Mind
Imagination
Intellect
Immateriality
-         آشتیانی، سیدجلال­الدین، شرح بر زادالمسافر، بوستان کتاب، قم، 1381.
-         ابن­سینا، حسین­بن­عبدالله، الاشارات و التنبیهات، نشرالبلاغه، قم، 1375.
-         ـــــــــــ، طبیعیات الشفاء (النفس)، حققه و قدم له عبدالرحمن بدوی، دارالنهضه العربیه، القاهره، 1996م.
-         الرازی، فخرالدین، المباحث المشرقیه، مکتبه بیدار، قم، 1411ق.
-         بهمنیاربن­المرزبان، التحصیل، تصحیح و تعلیق مرتضی مطهری، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، 1349.
-         حائری یزدی، مهدی، سفر نفس، به کوشش عبدالله نصری، نقش جهان، تهران، 1380. 
-         حسن زاده آملی، حسن، سرح العیون فی شرح العیون، بوستان کتاب، قم، 1387.
-         رحیم پور، فروغ السادات، تحلیلی بر نقش بدن در ابتدا و انتهای حیات دنیوی از منظر ابن­سینا، شیراز، اندیشه دینی، شماره53، ص1-32، 1393.
-         فیاضی، غلامرضا، علم النفس فلسفی، تحقق و تدوین محمدتقی یوسفی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، 1389.
-         مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، جلد13، صدرا، تهران، 1374.
-         ملاصدرا الشیرازی، محمد بن ابراهیم، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، تصحیح و تحقیق و مقدمه مقصود محمدی، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، 1383.
-         ـــــــــــ، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، با حواشی حاج ملاهادی سبزواری، تصحیح و تعلیق و مقدمه سیدجلال­الدین آشتیانی، دانشگاه مشهد، 1346.
-         ـــــــــــ، المبدا و المعاد، ج2، تصحیح و تحقیق و مقدمه محمود ذبیحی و جعفر شانظری، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، 1381.
-         ـــــــــــ، مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتالهین، تحقیق و تصحیح حامد ناجی اصفهانی، حکمت، تهران، 1375.
-         ـــــــــــ، مفاتیح الغیب، تصحیح، تحقیق و مقدمه نجفقلی حبیبی، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، 1386.