«انسان قدیم» در شاهنامه بر اساس تعالیم دائویی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه رازی کرمانشاه

2 گروه ادیان و عرفان. موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

در همۀ سنَّت‌های معنوی که طریق رسیدن به کمال حقیقی انسان را نمودار می‌کنند، کم و بیش از دو مقام سخن رفته است: مقام «کرامت» که مقام پاکی و ظهور نور فطرت آغازین است و مقام «کمال» که سوختن در آتش عشق است و رسیدن به خویشتنِ خویش. مقام نخست متعلّق به «انسان قدیم» یا انسان راستین است و مقام دوم متعلّق به «انسان کامل». در شاهنامۀ فردوسی این دو مقام را می‌توان به سیاوش و کیخسرو نسبت داد که اوّلی (پدر) نمونۀ انسان قدیم و دومی (پسر) نمونۀ انسان کامل است.
در این مقاله، با رویکرد جاویدان خرد، از تعلیم سنَّتی دائویی در تحلیل بخشی از مقام معنوی سیاوش در شاهنامه بهره خواهیم برد. در تعلیم دائویی انسان قدیم دارای خصائصی همچون بی‌فعلی، بساطت و سادگی، صلح کلّ و... است که این ویژگی‌ها در شخصیَّت معنوی سیاوش نیز به چشم می‌خورد. بر این اساس، با توجّه به ارتباط سیاوش با رمز «ماه» و پیوند او با نور فطرت انسانی و نیز مقام «قلب» نشان خواهیم داد که او در میان مقامات سلوکی، صاحب مقام متوسّط یعنی صاحب نور سکینه است و مظهر انسان قدیم به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-     آمِدی، عبدالواحد بن محمَّد، غرر الحِکَم و دُرَر الکلم، دارالکتاب الاسلامی، قم، بی‌تا.

-     ابن‌خلدون، عبدالرَّحمن، مقدَّمۀ ابن‌خلدون، ترجمۀ پروین گنابادی، انتشارات علمی ‌و فرهنگی، تهران، 1336.

-     بورکهارت، تیتوس، نجوم کهن در آموزه‌های ابن‌عربی، ترجمۀ لیلا کبریتچی و مهدی حبیب‌زاده، انتشارات مولی، تهران، 1393.

-     ـــــــــــــــــــ ،کیمیا: علم جان علم جهان، ترجمۀ گلناز رعدی آذرخشی و پروین فرامرزی، انتشارات حکمت، تهران، 1389.

-     ـــــــــــــــــــ ، جهان‌شناسی سنَّتی  و علم جدید، ترجمۀ حسن آذرکار، انتشارات حکمت، تهران، 1389

-     تفضّلی، احمد، ترجمۀ مینوی خرد، به کوشش ژاله آموزگار، توس، تهران، 1391

-      حمیدیان، سعید، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، نشر ناهید، تهران، 1383.

-      رادپور، اسماعیل، صفا و سکون: پنج رسالۀ دائویی (ترجمه و تعلیقات)، انتشارات زندگی روزانه، تهران، 1397.

-     سهروردی، شهاب‌الدّین یحیی، مصنَّفات، به تصحیح و مقدَّمه سیدحسین نصر و هانری کربن، مؤسّسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، 1380.

-      طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع‌البیان، به تصحیح و تعلیق ابوالحسن شعرانی، مکتبة‌العلمیة، تهران، 1338.

-      عالیخانی، بابک، بررسی لطایف عرفانی در نصوص عتیق اوستایی، نشر هرمس، تهران، 1379.

-      فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، چاپ جلال‌ خالقی مطلق، انجمن آثار ملی، تهران، 1388.

-      فرنبغ دادگی، بندهش، گزارنده: مهرداد بهار، انتشارات توس، تهران، 1395.

-     گنون، رنه، نگرشی به مشرب باطنی اسلام و دائو، ترجمۀ دل‌آرا قهرمان، انتشارات حکمت، تهران، 1389

-     ــــــــــــ ، سیطرۀ کمّیَّت و علائم آخرزمان، ترجمۀ‌ علی‌محمَّد کاردان، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1392.

-     ــــــــــــ ، انسان و صیروت او بنا بر ودانته، ترجمۀ بابک عالیخانی و کامران ساسانی، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، 1397.

-     ــــــــــــ، معانی رمز صلیب، ترجمۀ بابک عالیخانی، انتشارات سروش، تهران، 1374.

-     لائودزی، دائو ده جینگ، ترجمه و تعلیقات از اسماعیل رادپور، انتشارات زندگی روزانه، تهران، 1396.

-     مسکوب، شاهرخ، سوگ سیاوش: در مرگ و رستاخیز، انتشارات خوارزمی، تهران، 1350.

-     مهدی، محسن، فلسفۀ تاریخ ابن‌خلدون، ترجمۀ مجید مسعودی، انتشارات علمی ‌و فرهنگی، تهران، 1390.

-     Guénon , René, The Great Triad, Translated by Henry D.Fohr, Sophia Perennis. 2001

-     Guénon, René . Fundamental Symbols: The Universal Language of Sacred Science, ed. Michel Vālsan, Translated by Alvin Moore Jr,  reviser and editor. Martin Lings, Cambridge, 1995