چارچوب فکری دکارتی که در فلسفه و عصر جدید غالب است، انسانی را نه به مثابه نفس، بلکه به مثابه جوهر اندیشنده به تصویر می کشد. در این تفکر، حقیقت انسان در تقابل با بدنش، ذهنی است که شئونات و ویژگیهای مختلف نفس ارسطویی مانند انفعالات، اراده و تجربه و تاملات نظری و عملیاش، همگی در ذیل ذهن و در زمین آن، تعریف و تحلیل میشوند. اما ایده ارسطو در تعریف نفس یعنی لوگوسِ ناظر(متعلق) به جسم، در فلسفه اسلامی پذیرفته شد و در جریانهای مختلف آن، استمرار یافت. پژوهش جاری با التفات به تفاوت ذهن در اندیشه انسانشناسی فلسفی غرب معاصر با نفس در اندیشه فیلسوفان مسلمان، در صدد است تا با تحلیل منطقی و بررسی دیدگاههای صدرالمتالهین –به مثابه فیلسوفی که به تعریف ارسطویی از نفس پایبند بوده و تقریری وجودی از آن ارائه میدهد-، صورتبندی اولیهای از تمایز مفهومیِ ذهن و امرذهنی با نفس ارائه دهد.
صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم، (1362)، مجموعه رسائل تسعه، بینا، تهران
صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم، (بی تا)، شرح الهیات شفاء، بیدار، قم.
صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم،(1422)، شرح الهدایه الاثیریه، دارالمورخ العربی، بیروت.
طباطبائی، سید محمدحسین (1981)، شرح الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت، دارالاحیاء التراث.
طباطبائی، سید محمدحسین، (1419)، رسائل توحیدیه، نشر موسسه النعمان، بیروت
قیصری، داود، (1375)، شرح فصوص الحکم، تصحیح: آشتیانی، سیدجلال، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کاوانا، آندره اوجنیو، نانی آندره، (1396)، نظریههای آگاهی در فلسفه ذهن و مغزپژوهی امروز(ترجمه صباغی پور و نجلرحیم)، تهران، نشر ارجمند، چاپ اول
کورنر، اشتفان، (1389)، فلسفه کانت، ترجمه فولادوند، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم
لو، جاناتان، (1392)، مقدمهای بر فلسفه ذهن(ترجمه غلامی)، نشر مرکز، تهران، چاپ دوم
مسلین، کیت، (1395)، فلسفه ذهن(ترجمه ذاکری)، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم
موسوی، هادی، (1396)، مساله نفس و بدن در حکمت صدرایی با نگاهی به نوخاستهگرایی، نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول
میرداماد، محمد باقر ، (1381)، مصنفات میرداماد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی .
وفائیان، محمد حسین، (1395الف)، تبیین آثار تشکیک پذیری معرفت در حکمت متعالیه در گستره تعریف فلسفه، نظریه صدق و زبان شناسی، مجله تاملات فلسفی(ISC)، شماره 17
وفائیان، محمد حسین، (1395ب)، گونه شناسی کثرت نفوس انسانی...، مجله فلسفه و کلام اسلامی(ISC)، سال49، شماره1
وفائیان، محمدحسین، (1394الف)، واکاوی مفهومی وجودی استکمال نفس در مراتب کمال، مجله حکمت اسرا(ISC)، شماره24
وفائیان، محمدحسین، علیزمانی، عباس، (1394ب)، تاثیر مراتب تجلّی و ظهور وجود در معناشناسی صفات إلهی، مجله فلسفه دین(ISC)، دانشگاه تهران
وفائیان، محمدحسین، فرامرز قراملکی، احد، (1396)، تحلیل وجودشناختی فرآیند صدور فعل از منظر ابنسینا و صدرالمتالهین، مجله پژوهشهای هستیشناختی(ISC)، شماره11
وفائیان، محمدحسین، فرامرز قراملکی، احد، (1398)، خیال به مثابه نفس حیوانی، بازشناسی قوه خیال نزد صدرالمتالهین...، مجله آیین حکمت(ISC)، شماره40
وفائیان، محمدحسین، فرامرزقراملکی، احد، (1395)، تبیین جایگاه و کارکرد قوه خیال در صدور رفتار و افعال عاقلانه از انسان...، مجله اخلاق وحیانی(ISC)، شماره 11
هره، رم؛ (1396)، مقدمهای فلسفی بر علوم شناختی (ترجمه رضایی و داودی بنی)، تهران، فرهنگ نشر رو، چاپ اول
همازاده ابیانه، مهدی، (1397)، دوئالیسم سینوی-دکارتی و مونیسم صدرایی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
Armstrong, D. M., (1980), The Nature of Mind, St. Lucia, University of Queensland Press
Bremer, J. (2017). Soul or Mind? Some Remarks on Explanation in Cognitive Science.Scientia et Fides, 5(2), 39-70.
Chadwick, A. (2020). From soul to mind in Hobbes’s The Elements of Law.History of European Ideas, 46(3),
Churchland, P. M. (1981). Eliminative materialism and the propositional attitudes.the Journal of Philosophy, 78(2), 67-90.
Damásio, António R., Descartes' Error: Emotion, Reason and the Human Brain, Penguin Books Ltd, 2005
Foster, John, (2001), A Brief Defens of the Cartesian View,” Soul, Body, and Survival, Corcoran (ed), Cornell University Press
Hicks, R. D. (Ed.). (2015).Aristotle de anima. Cambridge University Press.
Kim, J. (1998). Current Issues in Philosophy of Mind. Cambridge University Press
Kim, Jaegwon, (2011), Philosophy of Mind (3ed) , Weastview press,
Murphy, Nancey, (2006), Bodies and Soul, or Spirited Bodies,Cambridge University Press
Nagel, T. (1974). What is it like to be a bat?The philosophical review, 83(4), 435-450.
Robinson, Howard, Dualism, (Fall 2009 Edition), The Stanford Encyclopedia of philosophy, Edward N. Zalta (ed), URl=
Ryle, G. (2009).The concept of mind. Routledge.
Simonpietri, J. (2011). The Mind’s Usurpation of the Soul in Cognitive Science. Presented in Conference: VI Latin American Conference on Science and Religion
Textor, M. (2021).The Disappearance of the Soul and the Turn Against Metaphysics: Austrian Philosophy, 1874-1918. Oxford University Press.
