جاویدان خرد

جاویدان خرد

تبدیل گزاره‌های حملی به شرطی نزد ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه منطق موسسه حکمت و فلسفه ایران. تهران. ایران.
چکیده
در منطق جدید، گزاره‌های کلی را به گزاره‌های شرطی تحویل می‌برند. در این مقاله نشان می‌دهم که ابن‌سینا نظراتی مشابه منطق جدید داشته است هرچند سخنان او به صورت دقیق با تحلیل منطق‌دانان جدید هم‌خوانی ندارد. بیشتر عبارت‌های ابن‌سینا به این دلالت دارد که گزاره‌های حملی و شرطی صرفا «هم‌ارز»اند اما در موارد نادری نیز عباراتی در آثار ابن‌سینا دیده می‌شود که گویا دلالت بر «این‌همانی» گزاره‌های حملی و شرطی دارد که البته حکمی است بسیار قوی‌تر. در این مقاله، تلاش می‌کنم نظریات ابن‌سینا را گزارش و دسته‌بندی کنم و دوری و نزدیکی آنها را با تحلیل منطق جدید نشان دهم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابنسینا (1396ش.). المختصر الأوسط فی المنطق. مقدمه و تصحیح سید محمود یوسف ثانی، تهران: انتشارات مؤسسۀ حکمت و فلسفۀ ایران.
ابنسینا (1964م.). الشفاء. «المنطق. کتاب القیاس». دار الکاتب العربی للطباعة و النشر. القاهرة.
ابنسینا (1970م.). الشفاء. «المنطق. کتاب العبارة». دار الکاتب العربی للطباعة و النشر. القاهرة.
سمرقندی، شمس الدین. (1399). قسطاس الافکار. تحقیق و تصحیح اسدالله فلاحی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
سمرقندی، شمس الدین. (1402). شرح القسطاس. تحقیق و تصحیح مهرداد حسن بیگی، تهران: انتشارات مولی.
فاخوری، عادل. (1980م.). منطق العرب من وجهة نظر المنطق الحدیث. بیروت. دار الطلیعة.
فلاحی، اسدالله.(1388). «شرطی اتفاقی در منطق جدید». پژوهشهای فلسفی 214: 105-133.
فلاحی، اسدالله. (1390). «شرطی اتفاقی نزد منطق دانان مسلمان». فلسفه و کلام 2/87: 111-140.
فلاحی، اسدالله. (1395). منطق تطبیقی، تهران: انتشارات سازمان سمت.
فلاحی، اسدالله. (1403). «تبدیل حملی به شرطی نزد منطق دانان سینوی». حکمت معاصر 15/2: 107-145.
کلنبوی، اسماعیل. (١٣٤٧ ق.). البرهان. به تصحیح فرج اللّه زکی الکردی. مصر. مطبعة السعادة.
نبوی، لطف اله. (1377). مبانی منطق جدید. تهران: انتشارات سمت.
یزدی، عبد الله. (1363). حاشیة ملا عبدالله علی التهذیب. بتعلیقة مصطفی الحسینی الدشتی. قم: انتشارات زاهدی.