جاویدان خرد

جاویدان خرد

نظریه جامع عقلانیت رشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم. ایران.
2 دانش آموخته دکتری رشته فلسفه تطبیقی دانشگاه قم.
چکیده
رَشِر عقلانیت را «دنبال کردن هوشمندانۀ اهدافِ مناسب» میداند. از نظر وی سه بافتِ شناختی، عملی و سنجشی، ساختارِ اصلی عقلانیت را تشکیل میدهند. وظیفۀ مشترک این بافتار، به‌کاربستنِ بهترین استدلال است. او جهانی بودن عقلانیت را در عین معتبر دانستن جنبه شخصی و شرایط پیرامونی، بهینه‌گی واقعی به جای عقلانیتِ ایدهآل و بیشینه‌‌‌‌گرا، میداند. بهینه‌سازی، یافتن بهترین کار برای انجام دادن در یک شرایط پیرامونی با استفاده از بهترین استدلالِ در دسترس است؛ عقلانیت جهانی، این توصیه عقلانی به هر کسی در شرایط یکسان با دیگری است که تصمیم عقلانی یکسانی بگیرد. عقلانیتِ جامع از ما میخواهد تا اهداف هوشمندانه را با روش‌های هوشمندانه دنبال کنیم؛ مبتنی بر اصولی عمل کنیم که نظاممند و معنادار باشند و عوامل هوشمند دیگر نیز بتوانند مناسب بودن آنها را تشخیص دهند. تبیین رشر از عقلانیت، یکی از جامعترین و مستحکمترین نظریههای ارائه شده دراین حوزه است. اما به‌نظر میآید به‌رسمیت شناختن جنبه تاریخی و شرایط پیرامونی در عفلانیتِ عینی و جهانی، نیازمند رویکرد تاریخی و صحتسنجی آن در سنتهای تاریخی است. همچنین با توجه به تمسک ناصحیح سیاسی به عقلانیت جهانی، لازم است ارتباط عقلانیت جهانی و خاورگرایی مشخص شود که جای این امر مهم در آثار رشر خالی است. خاور گرایی مجموعه معینی از افکار و تلقی های اروپایی نسبت به شرق، برگرفته از ارتباط موجود بین درستی و موفقیت عملی است و نباید آن را بدون استدلال و استناد موجه به مفهوم جهانی عقلانیت نسبت داد و سپس در جهت اهداف استعماری و سلطه جویانه، شرق را در برابر غرب به ناعقلانیت متهم ساخت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


تیلور، چارلز، "عقلانیت"، عقلانیت (مجموعه مقالات)، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، (1386).
عبدی، حسن، عقلانیت در فلسفه دکارت، معرفت فلسفی، سال پنجم، شماره سوم، بهار، (۱۳۸۷).
فنایی، ابوالقاسم، شریعت عقل، روزنامه شرق، آرشیو شهریور، شماره1، (۱۳۹۱)۱۶۰۷.
فیومرتون، ریچارد، معرفت شناسی، ترجمه جلال پیکانی، چاپ دوم، تهران، حکمت، (۱۳۹۳).
قائمی نیا، علیرضا، چیستی عقلانیت، ذهن، بهار، شماره ۱۷، (۱۳۸۳).
کوهن، جاناتان، معقولیت، مترجم سعید ناجی، ارغنون، پاییز، شماره ۱۵، (۱۳۷۸).
Chisholm, Roderick M., “Knowledge and the Challenge to the Skeptic,” Ethics and Intrinsic Values, Internationalen Akademie für Philosophie, Vol. XII, Heidelberg, 2001, p. 5.
Kekes, J. Rescher on Rationality and Morality [Review of A System of Pragmatic Idealism. Volume II. The Validity of Value]. Philosophy and Phenomenological Research, 54(2), 415–420. https://doi.org/10.2307/2108502. (1994).
Moutafakis, N. J. Rescher on Rationality, Values and Social Responsibility, A Philosophical portrat. vol. 1, https://www.ontosverlag.com. (2007).
Rescher, N. Rationality, A Philosophical Inquiry into the Nature and Rationale of Reason, United States, Oxford (Clarendon Press). (1988).
Rescher, N. -. Is Reasoning about Values Viciously Circular? The Journal of Value Inquiry, 35, 5-12, (2001).
Rescher, N. , By the Standards of Their Day. The Monist. vol. 86. No. 3, Moral Distance, pp. 469-480, (2003).
Rescher, N. Pragmatism at the crossroads. Transactions of the Charles S. Peirce Society, (Indiana University Press), Vol. 41, Issue 2, (2005).
Rescher, N. Optimalism the Rationality of the Real: on the Prospects of AX. The reviewof Metaphysics, 59, 3; 5-12, 503-518, (2006).
Rescher, N. On the Improvabiltiy of the World. The Reviewof Metaphysics, 64, 3; 480-514, (2011).
Rescher, N. Value Reasoning on the Pragmatic Rationality of Evaluation. ISBN 978-3-319-54139-6 (eBook), (2017)
Siegel, H. Rescher on the Justification of Rationality. Informal Logic, 14(1). (1992).
Yoon, Y. A Picture of a cat against Cholera? Rationality in History as Seen from a Universalist Perspective. https://www.tandfonline.com7/loi/tsep20. (2020).